DOI:10.29345/futvis.206 Gelecek Vizyonlar Dergisi (fvj: Future Visions Journal) 5(3): 2021, 43-54 Özbek Masallarındaki Kötücül Unsurlar Üzerine Bir İnceleme * Erhan SOLMAZ 1* , Zehra AKILMAK 2 1Uşak Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü, erhan.solmaz@usak.edu.tr. ORCID: 0000-0003-4842- 4614. 2 Uşak Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Yüksek Lisans Öğrencisi, zehraak ilmak@gmail.com. ORCID: 0000-0002-6573-6225. *Sorumlu iletişim yazarı : erhan.solmaz@usak.edu.tr Özet Bireyin kurgusal anlamda mitik anlatmalardan sonra yarattığı ilk edebi verimlerden olan masallar aynı zamanda Türk sözlü geleneğinin de önemli bir yaratmasıdır. Var ile yoğun, güzel ile çirkinin, zengin ile fakirin, akıllı ile aptalın mücadelesinin anlatıldığı masallarda dinleyici kitlesini ağırlıklı olarak kadınlar ve çocuklar oluşturur. Konu bakımından oldukça çeşitli olan masallar yapıları itibariyle de nesir ağırlıklı yaratmalardır. Türk masallarının en temel işlevi eğitmek ve eğlendirmektir. Olağanüstülük paydasında zamanın, mekânın ve şahısların buluştuğu masallar bizlere düş dünyamızda yaşamayı istediğimiz evreni sunar. Bu evrenin de temel yasası, iyilerin ödüllendirilip kötülerin cezalandırılmasıdır. Bu bakımından kötülük ve kötücül unsurlar masal dünyası için vazgeçilmezdir. O hâlde “Kötü nedir? Kötülük nasıl başlar? Sınırları nelerdir?” gibi soruların cevabı masal dünyasının anlaşılması, kültürel arka planının tanınması için oldukça ehemmiyet kazanmaktadır. Bu bağlamda biz de bu çalışmada Türk dünyasının sözlü ve yazılı kültür merkezlerinden birisi olan Özbek sahasını ele aldık. Buradaki temel sebebimiz de Özbek Sahasında masal ve kötülük üzerine bir çalışmanın yapılmamış olmasıdır. Dolayısıyla pek çok masal metnindeki kötülük unsurlarını görmemize imkân verecektir. Çalışmanın kapsam ve sınırlılıkları çerçevesinde de Özbek sahasındaki masalları kötülük unsurları boyutuyla irdelemek istiyoruz. Çalışmamızda önce masal hakkında bilgi verip ardından Özbek sahası masal çalışmalarından bahsedeceğiz. Ardından da Özbek sözlü geleneğindeki bu masallardaki kötülük unsurlarını tasnif edip yine masallardaki “Kötünün sınırları ve işlevi neler?” soruları na cevap arayacağız. Anahtar Kelimeler: Özbek sözlü geleneği, bellek, masallar, kötülük, kötülük unsuru. A Review on Evil Elements in Uzbek Tales Abstract Folktale, which are one of the first literary products created by the individual after the mythical narratives in the fictional sense, are an important work of the Turkish oral tradition. The audience is predominantly women and children in the tales where the struggle between the avaible and the absent, the beautiful and the ugly, the rich and the poor, the smart and the stupid are told. Tales, which are quite diverse in terms of subject, are prose-based creations in terms of structure. The most basic function of Turkish tales is to educate and entertain. Tales where time, place and people meet on the denominator of the extraordinary present us which little universe we wants to live in our dreams. The basic law of this universe is that the good ones are rewarded and the bad ones are punished. In this perspective, evil and malicious elements are indispensable for the folk tale world. The answers that questions like "So what is bad? How does evil begin? What is the borders?" are gainind importance to teach about story background. In this context, in this study, we discussed the Uzbek field, which is one of the oral and written cultural centers of the Turkish world. Our main reason here is that there has not been a study on fairy tales and evil in the Uzbek field. Therefore, it will allow us to see the elements of evil in many fairy tale texts. Within the scope and limitations of the study, we want to examine the tales in the Uzbek field with the dimension of evil elements. To begin with, we will give information about the fairy tale and then we will talk about the Uzbek field tale studies. In conclusion, we will classified the elements of evil in these tales in the Uzbek oral tradition and asked "What are the limits and function of evil?" and we will seek answers to our questions. Key words: Uzbek oral tradition, memory, fairy tales, evil, element of evil. 1 Giriş 1.1 Masal tanımı Var ile yok arasındaki macerayı usta bir anlatıcı aracılığıyla kuşaktan kuşağa aktaran masallar, sözlü geleneğin başından bu yana varlığını sürdüren, hemen her konuyu bünyesinde barındıran, olağanüstülükler içeren ve hemen her yaşa hitap eden bir sözlü anlatı türüdür. Herhangi bir inandırma amacı gütmeyen masallar, mitlerden sonra ortaya çıkmışlardır ancak tanrısallık kavramı masall ar içerisinde yer almaz. Masal kahramanları normal insanlardır. İnsanlar, masallarda gündelik hayatta yapamadıklarını yapacak dünyaları yaratırlar. * Bu çalışma Kocaeli Üniversitesi tarafından 28-29 Mayıs 2021 tarihinde düzenlenen I. Sosyal Bilimler Sempozyumunda sunulan bildirinin yeniden gözden geçirilmiş genişletilmiş halidir. Ayrıca bu çalışma 1. yazarın danışmanlığında Uşak Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsünde hazırlanan yüksek lisans tezinden üretilmiştir