Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research Cilt: 11 Sayı: 56 Nisan 2018 Volume: 11 Issue: 56 April 2018 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20185638979 FOLKLORİK BİR RİTÜEL OLARAK MARDİN’DEKİ MEVLİT MERASİMLERİ VE ÇEŞİTLİ ÖZELLİKLERİ FOLKLORIC AS A RITUAL MAWLID CEREMONIES IN MARDIN AND THEIR FEATURES Mustafa ÖZTÜRK * Öz Peygamberimize duyulan sevgiyi ifade etmek ve doğumunu kutlamak amacıyla düzenlenen mevlit merasimleri, İslam’ın ilk dönemlerinden itibaren kutlanmaktadır. Müslüman toplumlar, zamanla pek çok vesileyle mevlit merasimleri düzenlemiş ve bu merasimlere folklorik ritüeller de ekleyerek bunlara geleneksel bir nitelik kazandırmıştır. Çeşitli etnik, kültür ve inanç yapılarının bir arada yer aldığı kozmopolit bir şehir olan Mardin’deki mevlit merasimlerinin özelliklerini tespit etmek amacıyla yapılan bu alan çalışmasından elde edilen ilk bulgu, şehirdeki etnik çeşitliliğe bağlı olarak merasimlerde Kürtçe, Türkçe ve Arapça mevlitlerin okunuyor olmasıdır. Bunlardan, şehrin nüfusundaki dağılım oranına bağlı olarak daha çok Kürtçe mevlitlerin icra edildiği tespit edilmektedir. Mardin’deki mevlit merasimlerinin doğum, ölüm, evlilik gibi vesilelerin yanında, herhangi bir olaya karşı duyulan şükrün ifadesi olarak veya karşılaşılan sıkıntılı hadiselerin defini sağlamak inancıyla düzenlendiği görülmektedir. Belirtilen bu vesileler arasından ölüm ve cenaze sâikiyle düzenlenen mevlitlere daha fazla özen gösterilmektedir. Mevlidin daha çok din görevlileri tarafından okunduğu, mevlidin dinî renkler de taşıdığı ama daha çok gelenek halini almış törenler olarak kabul edildiği, yemek ikramının yapıldığı mevlitlerin daha yaygın ve makbul olduğu ve mevlidin toplumsal kaynaşmanın, bütünleşmenin ve sosyal aidiyet duygusunu pekiştirmenin önemli bir aracı olarak görüldüğü gibi pek çok tespit çalışmada yer verilen bulgular arasındadır. Anahtar Kelimeler: Mevlit, Merasim, Mardin, Din, Folklor, Gelenek. Abstract Mawlid ceremonies organized to celebrate the birth of our Prophet are celebrated in Islamic societies since the early years of Islam. Muslim societies have organized the Mawlid ceremonies for various occasions over time and have added traditional rituals to these ceremonies by including folkloric rituals. It has been determined that mostly Kurdish mawlids are preferred depending on the distribution ratio in the population. The first finding of this field study conducted for determining the features of the mawlid ceremonies in Mardin, which is a cosmopolitan city containing the combination of various ethnical, cultural and religious structures altogether in itself, is that Kurdish, Turkish and Arabic mawlids are chanted in ceremonies depending on the ethnic diversity in the city. It is observed that the mawlid ceremonies in Mardin are mostly organized as the expression of appreciation for any event or to provide relief for the distressing issues as well as for such things as birth, death, marriage. Among all these reasons, more attention is paid to the Mawlid ceremonies organized for death and funeral. The findings obtained in this study embody the determinations such as mawlid is mostly chanted by religious officials, it has religious motives, but it is widely accepted as traditional ceremonies, the mawlids where the meals are served are more common and acceptable and mawlid is seen as an important means of enhancing social cohesion, unity and sense of belonging. Keywords: Mawlid, Ceremony, Mardin, Religion, Folklore, Tradition. GİRİŞ Arapça kökenli bir kelime olan mevlit; doğum, doğum yeri ve herhangi bir kimsenin doğduğu zaman anlamlarına gelir. Terim olarak da Hz. Peygamberin doğumu, doğum zamanı ve bu doğum münasebetiyle yapılan merasimler ve burada okunan metinler için kullanılan bir ifadedir (Pekolcay, 1997, 1; Bakırcı, 2003, 1). “Hz. Peygamber’in doğum günü ve bu münasebetle yapılan kutlamalara özel ad olarak kullanılan mevlid, daha sonra Hz. Muhammed’den başka kişiler için de düzenlenmeye başlamıştır. Bunların başında doğal olarak Ehl-i Beyt’e mensup kişiler gelmektedir. Örneğin; Mevlid-i Ali, Mevlid-i Fâtıma, Mevlid-i Hasan ve’l-Hüseyn ve Mevâlid-i Ehl-i Beyt veya sahabenin ileri gelenleri adına, örneğin Mevlid-i Ömer gibi kullanışlar dikkat çekmiştir. Bunların yanı sıra tasavvuf çevrelerinde velilerin doğum yıldönümlerini de kapsayacak şekilde genişlemiştir. Fakat esas itibariyle mevlid, Hz. Muhammed’in doğumunu anma bayramı, Hz. Muhammed’in doğumu menkıbesi ve Arap ve Türk edebiyatında Hz. Muhammed’in doğumunu ve ona bağlı olarak hayatını, mucizelerini, gazalarını, güzel ahlâkını ve vefatını övgü ile anlatan eser anlamına gelmektedir (Efe, 2009, 10-11).” Peygamber efendimize duyulan sevginin ifadesi olarak ortaya çıkan, gelişen ve günümüzde de bütün canlılığıyla devam ettirilen mevlit geleneği, gerek edebî bir tür olarak ve gerekse kutlama merasimi olarak Müslüman toplumların hayatlarının dinî ve kültürel boyutlarında geniş bir yer edinmiş, geniş halk * Dr. Öğr. Üyesi, Mardin Artuklu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kürt Dili ve Edebiyatı Bölümü. mustafaozturk@artuklu.edu.tr