KÜRESEL EKONOMİDE ŞİRKETLERİN MODERN FİKRİ MÜLKİYET STRATEJİSİ VE SAYISAL MÜLKİYET HAKKININ KORUNMASI Cüneyt YÜKSEL 1 Ender YÜKSEL 2 1 İşletme Bölümü İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Boğaziçi Üniversitesi, 80815, Bebek, İstanbul 2 Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Elektrik-Elektronik Fakültesi İstanbul Teknik Üniversitesi, 80626, Maslak, İstanbul 1 e-posta: cuneyt.yuksel@boun.edu.tr 2 e-posta: ender@cs.itu.edu.tr Anahtar sözcükler: Fikri Mülkiyet, Mülkiyet Hakkının Korunması, Damga, Parmak İzi ABSTRACT This paper discusses the protection of the intellectual properties such as trade secrets, trade marks and domain names by means of law. In addition, the protection of the digital data and the copyright is discussed with technical details. 1. YENİ BİR DEĞER OLARAK FİKRİ MÜLKİYETİN ÖNEMİ Elektronik ekonominin ön plana çıktığı günümüzde bilgi, iş yöntemleri ve ticari sırların önemi gittikçe artmaktadır. Bu gerçeğin süratle farkına varan iş ortakları ve rakip kuruluşlar patent, marka, ticari sır ve internet alan adı gibi değerlerin korunabilmesi için hukuki yollara başvurmaktadırlar. Son yıllarda özellikle ABD’de, Avrupa Birliği ülkelerinde ve hatta Türkiye’de günlük iş münasebetlerinin içine giren patent, marka ve alan adları, şirketlerin modern fikri mülkiyet stratejilerinin önemini göstermektedir [2]. Fikri mülkiyet hakları: “Patentler ve Faydalı Modeller”i, “Ticaret ve Hizmet Markaları”nı, “Endüstriyel Tasarımlar”ı ve “İnternet Alan Adları”nı kapsamaktadır. Türkiye, fikri mülkiyet konusunda birçok uluslararası antlaşmaya taraf olmanın yanısıra, iç mevzuat açısından da uluslararası mevzuat ile uyum içerisindedir. Bu sayede, günümüzde, yapılacak tek bir başvuru ile gerek marka gerekse patentlerin Türkiye ile birlikte birçok ülkede korunması imkânı doğmuştur. Özellikle uluslararası iş yapan ve küresel düşünen şirketlerimiz patent ve markalarının gerek Türkiye’de gerek ise diğer ülkelerde tescili yoluna gitmeli ve böylelikle yeni bir değer olarak karşımıza çıkan fikri mülkiyet varlıklarına küresel alanda koruma sağlamalıdırlar. İnternet alan adlarının gerek Türkiye’de gerek ise diğer ülkelerde alınmasına öncelik verilerek küresel bazda korunma sağlanmalıdır. Zira günümüzde tanınmış kişi ve kurumların internet alan adlarının kötü niyetli kişilerce, örneğin “com.tr” olan internet alan adlarının ABD’de “com” olarak tescil olunması, sık sık gündeme gelmektedir. Bu ihlallere ilişkin olarak sevindirici gelişme ise başvurulabilecek hukuki yolların son yıllarda hem basit hem de hızlı bir hale getirilmiş olmasıdır. Dünyada ve Türkiye’de internet alan adları konusunda çok hızlı gelişmeler olmaktadır ve bu nedenle söz konusu gelişmelerin dikkatle takibi gerekmektedir. Örneğin, son olarak, ABD’de internet alan adlarının tescilleri ile iştigal eden bir firma (http://www.networksolutions.com/ ) artık sadece İngilizce harflerden oluşan alan adlarının değil bazı diğer dillerin alfabe harflerin kullanılabildiği (multilingual) internet alan adlarını deneme amaçlı olarak müüşterilerine teklif etmeye başlamıştır. 2. ŞİRKETLERİN MODERN FİKRİ MÜLKİYET STRATEJİSİ Bir şirketin fikri mülkiyet stratejisi, o şirketin fikri mülkiyete konu varlıklarının değerini belirleyecek, koruyacak ve artıracak nitelikte olmalıdır. Böylesi