63 PRACE POGLĄDOWE/WYTYCZNE Medycyna Paliatywna 2020; 13(2): 63–70 DOI: https://doi.org/10.5114/pm.2021.107605 Zastosowanie podpoliczkowych tabletek fentanylu – przegląd najnowszych doniesień The use of buccal fentanyl tablets – a recent evidence review. Tomasz Dzierżanowski Pracownia Medycyny Paliatywnej, Zakład Medycyny Społecznej i Zdrowia Publicznego, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa, Polska Streszczenie Tabletki podpoliczkowe fentanylu mają wieloletnią ugruntowaną pozycję w strategii leczenia bólu przebijającego. W niniejszej publikacji dokonano przeglądu dostępnej literatury z lat 2010–2021 dotyczącej fentanylu w formie tabletek podpoliczkowych, ze zwróceniem uwagi na nowe wska- zania i sposoby zastosowania oraz aspekty mniej znane lub niedostrzegane, które wykraczają poza ugruntowaną wiedzę przekazywaną w charakterystyce produktu leczniczego. Omówio- no możliwości inicjacji leczenia fentanylem przezśluzówkowym w proporcji do dobowej dawki opioidów, wpływ na efekt proporcjonalny do dawki także w zakresie przekraczającym zalecane dawki maksymalne, na bezpieczeństwo i stabilne dawkowanie podczas wielomiesięcznego sto- sowania oraz na leczenie wielokrotnymi dawkami w ciągu doby. Przedstawiono zastosowania pozarejestracyjne będące w obszarze zainteresowania badawczego, takie jak profilaktyczne po- danie w premedykacji czy leczenie zaostrzeń bólu o etiologii innej niż nowotworowa. Poddano dyskusji korzystny profil bezpieczeństwa w zakresie ewentualnego nadużywania przez osoby uzależnione od substancji psychoaktywnych. Zwrócono też uwagę na ugruntowujący się w za- leceniach klinicznych nowy obszar zastosowania fentanylu przezśluzówkowego – leczenie dusz- ności epizodycznej. Slowa kluczowe: fentanyl, tabletki podpoliczkowe, ból nowotworowy, ból przebijający, duszność. Abstract Fentanyl buccal tablets have a long-standing position in the treatment of breakthrough pain. This publication reviews the available literature from 2010–2021 on fentanyl buccal tablets, paying at- tention to new indications and methods of use and less known or overlooked aspects that go be- yond or extend the well-established knowledge contained in the summary of product character- istics. The possibilities of initiating the treatment with transmucosal fentanyl in proportion to the daily dose of opioids, the dose-proportional effect also in the range exceeding the recommended maximum doses, the safety, and stable dosing during many months of use and the treatment with multiple doses throughout the day are discussed. Off-label applications of research interest, such as prophylactic premedication or treatment of pain exacerbations of a non-cancer etiology, are presented. The favorable safety profile concerning possible abuse by people addicted to psycho- active substances has been discussed in detail. Attention was also drawn to the new application of transmucosal fentanyl in clinical recommendations – the treatment of episodic dyspnoea. Key words: fentanyl, buccal tablets, cancer pain, breakthrough cancer pain, dyspnea. Adres do korespondencji: dr n. med. Tomasz Dzierżanowski, Pracownia Medycyny Paliatywnej, Zakład Medycyny Społecznej i Zdrowia Publicznego, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa, Polska, e-mail: t.dzierzanowski@termedia.pl WSTĘP Wieloletnie powszechne stosowanie fentany- lu w formach przezśluzówkowych w leczeniu za- ostrzeń bólu nowotworowego ugruntowało jego pozycję jako leku ratunkowego o najszybszym po- czątku działania i dobrej tolerancji. Zainteresowanie badaczy zgłębianiem różnych aspektów leczenia bólu, jak również wykorzystywaniem leków poza wskazaniami rejestracyjnymi nie słabnie.