AUTEUR(S) AUTEUR(S) ARTIKEL 4 Inleiding Lerarenopleiders die hun eigen praktijk onderzoeken! Dat is een mooi ideaal dat op veel plaatsen in de wereld inmiddels realiteit is geworden. Eerder schreven Lunen- berg en Korthagen (2004) daar in dit tijdschrift een artikel over, waarin ze de basis legden voor een Nederlands project op dit gebied, een project waaraan nu in totaal tien leraren- opleiders deel hebben genomen. Onze motivatie om dit project te starten was tweeledig. In de eerste plaats laten internatio- nale ervaringen zien dat onderzoek door lerarenopleiders naar hun eigen praktijk (zelfstudieonderzoek) pro- ductief is, zowel voor de lerarenoplei- ders zelf als breder, namelijk voor het ‘van onderop’ ontwikkelen van ken- nis over opleiden (Lunenberg & Kort- hagen, 2004). Dergelijk onderzoek biedt lerarenopleiders de kans om systematisch naar hun eigen praktijk te kijken en antwoorden te zoeken op vragen die hen in hun dagelijks werk fascineren. Door de resultaten van zulke zelfstudies te presenteren en te publiceren, draagt zelfstudieonderzoek ook bij aan de verdere ontwikke- ling en nuancering van wetenschappelijke theorie, die dikwijls gebaseerd is op gegeneraliseerde uitkomsten van grootschalig onderzoek. Ten tweede zien we internationaal en ook in Nederland, in zowel het basis- als het voortgezet onderwijs, een toenemende aandacht voor onderzoe- kend leren. Dat vraagt om leraren die onderzoekend leren kunnen begelei- den en dus om lerarenopleiders die leraren daarop kunnen voorbereiden. De meeste Nederlandse lerarenopleiders hebben echter zelf een beperkte kennis en ervaring als het gaat om onderzoek, en zeker als het gaat om onderwijsonderzoek. Ons project biedt lerarenopleiders de mogelijkheid om die kennis en ervaring uit te breiden. Lerarenopleiders die hun professionele ontwikkeling vormgeven door zelfstudieonderzoek te doen, kiezen niet voor een gemakkelijke weg. Uit de literatuur blijkt dat zowel beginnende als ervaren lerarenopleiders zich dikwijls onzeker en kwetsbaar voelen als ze de eerste stappen op het zelf- studiepad zetten (Loughran, Hamilton, La Boskey & Russell, 2004). Van de tien deelnemers aan onze trajecten in 2007 en 2008 (vijf vrouwen, vijf man- nen), waren negen niet alleen ervaren lerarenopleiders, maar zij brachten ook de nodige levenservaring mee (leeftijd tussen 40 en 57 jaar). De tiende deelnemer was een jonge, beginnende opleider. Hij constateerde al snel dat het doen van een zelfstudieonderzoek een te zware belasting was in deze fase van zijn ontwikkeling. De deelnemers aan de twee trajecten waren als opleider verbonden aan een pabo, een tweedegraads lerarenopleiding, een universitaire lerarenop- leiding of een didactische opleiding voor hbo-docenten. Hun vakgebieden waren Onderwijskunde, Nederlands, Engels en wiskunde. Een van hen was gepromoveerd, de onderzoekservaring van de overigen was beperkt. Allen waren, zo bleek tijdens de looptijd van het project, op een bewonde- renswaardige manier bereid om zich kwetsbaar op te stellen. Onze uitdaging was om het zelfstudieonderzoek van deze deelnemers met respect en op een productieve manier te begeleiden. Daarbij hebben we weinig houvast aan de literatuur; er is nauwelijks onderzoek gedaan naar het begeleiden van zelfstudie-onderzoek (Zwart, Korthagen & Lunenberg, 2008a). Een uitzondering is Hobans (2007) studie over Creating a Self-study De begeleiding van lerarenopleiders die hun eigen praktijk onderzoeken In dit artikel beschrijven we een project waarin lerarenopleiders begeleid worden bij het uitvoeren van ‘zelfstudies’, dat wil zeggen dat zij onderzoek doen naar hun eigen praktijk. Het project startte in februari 2007. Inmiddels hebben de vijf deelnemers die toen zijn gestart met een onderzoek naar hun eigen opleidingspraktijk hun zelfstudies begin 2008 succesvol afgerond. Drie van de vijf deelnemers van een tweede groep, gestart in februari 2008, zijn in een vergevorderde fase van hun onderzoek, maar twee anderen zijn gestopt. In dit artikel beschrijven we welke bevorderende en belemmerende factoren de deelnemers ondervinden bij het opzetten en uitvoeren van hun onderzoeken en welke rol wij als begeleiders daarbij spelen. Mieke Lunenberg, Rosanne Zwart & Fred Korthagen, Onderwijscentrum VU