Cilt:8 Sayı:2 Yıl:2011 Çokal Barajı (Çanakkale) çökme modeli ve taşkın risk analizi 1 Hasan Özdemir 2 , Cengiz Akbulak 3 , Hasan Özcan 4 Özet Afetlerin oluşmasında önemli etkiye sahip tehlikeler, do ğa kaynaklı olabildikleri gibi insan kaynaklı da olabilmektedir. Bunlar genelde birbirinden bağımsız tehlike türleri iken bazen taşkınlar gibi kaynağını hem doğadan hem insandan alan tehlikeler olarak da kar şımıza çı kmaktadı r. Şüphesiz ki ülkemizdeki ve dünyadaki örneklerin tamamı ortaya koymuştur ki, insan kaynaklı olarak akarsular üzerine inşa edilen yapıların (baraj, set vb.) bir şekilde zarar görmesiyle sonuçlar ı normal taşkınlardan da fazla olmuştur. Bu çalışmada, 16 Kasım 2007’de Kavak Deresi (Çanakkale) üzerindeki Çokal Barajı memba batardosunda meydana gelen çökmenin oluşturduğu taşkı na bağlı olarak, günümüz itibariyle halen yapımına devam edilen Çokal Barajı’nın sahanın tektonik özellikleri de göz önünde tutularak, olası çökmesinin tek boyutlu (1D) hidrolik modellemesi yap ılmış ve buna bağlı taşkın risk analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmada altlık verileri, 1:25000 ölçekli topografik eşyükselti eğrisi ve saha GPS verileriyle üretilmiş Sayısal Yükselti Modeli (SYM), yüksek ve orta çözünürlüklü uydu görüntüleri, hidrolojik toprak verileri, 30 yıllık yağış ve akım verileri, Kavak Dere üzerindeki yapılara ait teknik özellikler ve arazi ölçümleri oluşturmaktadı r. Bütün bu altlık veriler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Hec-GeoRAS ve HECRAS hidrolik modelleri ve hidrolojik modellerde kullanılmış ve analiz edilmiştir. Sonuç olarak, memba batardosu çökme modeli temelinde oluşturulan Çokal Barajı çökme modeli göstermiştir ki, olası baraj çökmesi sonucunda oluşacak taşkın, Evreşe Ovası ve buradan geçimini sağlayan insanlar için büyük zararlar ortaya çıkartacaktı r. Sadece tarım ürünleri üzerindeki genel tahmini kayıplar 12 milyon TL yi bulmaktadı r. Böylelikle insanın doğaya yapmış olduğu müdahale sonucunda yine insanın kendisi büyük zararlar görecektir. Anahtar Kelimeler: Taşkın; baraj çökmesi; taşkın risk analizi; hidrolik modelleme; Çokal Barajı. 1 Katkı Belirtme: Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi, Bilimsel Araştırma Projeleri birimince desteklenmiştir. Proje no: YADOP 4400. 2 Yrd. Doç. Dr., İstanbul Üniversitesi, Coğrafya Bölümü, Fiziki Coğrafya Anabilim Dalı, ozdemirh@istanbul.edu.tr 3 Yrd. Doç. Dr., Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Coğrafya Bölümü, cakbulak@comu.edu.tr 4 Prof. Dr., Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü, hozcan@comu.edu.tr