Broiler Üretiminde Altlığın Tekrar Kullanımının Verim ve Altlık Özelliklerine Etkileri Musa SARICA, M.Akif ÇAM O.M.Ü Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü, Samsun-TÜRKİYE Geliş Tarihi: 11.03.1996 Tr. J. of Veterinary and Animal Sciences 22 (1998) 213-219 © TÜBİTAK 213 Özet: Bu çalışmada farklı altlık materyallerinin (talaş, kavuz+zuruf, zuruf, sap ve kavuz) bir dönem kullanıldıktan sonra tekrar kul- lanımının broiler performansı ve altlık özellikleri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Denemede 750 broiler tesadüf parselleri deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak 15 bölmede 49 günlük yaşa kadar büyütülmüşlerdir. Deneme sonu canlı ağırlık ortalamaları yukarıdaki sıraya göre 2499.36±18.74, 2490.06±18.75, 2453.08±18.89, 2480.68±19.05 ve 2473.87±18.94 g; yemden yararlanma oranları 2.00±0.03, 1.99±0.03, 2.00±0.02, 2.06±0.02 ve 2.03±0.04; verim indeksi değerleri 257.05±9.26, 254.08±6.69, 250.92±7.85, 233.15±5.35 ve 238.50±12.68; kesim randımanı %74.90±0.29, %75.68±0.88, %74.38±0.63, %75.68±0.40 ve %74.62±0.38; altlık nisbi nem düzeyleri %30.93±1.06, %30.77±0.89, %32.21±1.19, %31.42±1.04 ve %32.10±1.97 olarak gerçekleşmiş olup altlık gruplarının belirtilen özellikler üzerinde etkisi önem- li bulunmamıştır (P>0.05). Ölüm oranları %0.0, %0.7, %0.7, %5.3 ve %2.7 olarak gerçekleşmiş ve en yüksek ölüm oranı sap altlık grubunda gözlenmiş bunu kavuz altlık grubu izlemiştir. Göğüs kusuru ve bacak deformasyonları bakımından altlık gruplarında önem- li bir sorun çıkmamıştır. Anahtar Sözcükler: Broiler, altlık tipi, ikinci kullanım, canlı ağırlık, karkas özellikleri The Effects of Reused Litter Materials on Broiler Performances and Litter Properties Abstract: The aim of the study was to determine the effect of reused different litter materials (wood shavings, rice hulls+hazelnut husks, hazelnut husks, wheat stalks and rice hulls) on broiler performance and the litter properties. In trial, from one day to 49 days old age 750 broilers grown at Randomized Pilot Design with three replications for each of litter group in 15 pens. Average body weight, feed conversion, production indices, dressing percentage, litter relative moisture values were determined as; 2499.36±18.74, 2490.06±18.75, 2453.08±18.89, 2480.68±19.05 and 2473.87±18.94 g; 2.00±0.03, 1.99±0.03, 2.00±0.02, 2.06±0.02 ve 2.03±0.04; 257.05±9.26, 254.08±6.69, 250.92±7.85, 233.15±5.35, and 238.50±12.68; %74.90±0.29, %75.68±0.88, %74.38±0.63, %75.68±0.40 and %74.62±0.38; %30.93±1.06, %30.77±0.89, %32.21±1.19, %31.42±1.04 and %32.10±1.97 respectively. Body weight, feed conversion, dressing percentage, litter relative moisture values, production indices were not affected by reused litter types (P>0.05). Mortality rates were determined as; 0.0%, 0.7%, 0.7%, 5.3% and 2.7% respectively, on the groups reared on the wheat stalks had higher mortality rates than other groups. Breast blister and leg abnormality problems were not observed in trial. Key Words: Broiler, litter type, reused litter, live weight, carcass traits. Giriş Broiler ürtiminde altlık olarak, reçinesiz kaba odun talaşı, taze fındık zurufu, parçalanmış mısır koçanları, kağıt kırpıntıları, çeltik kavuzu, volkanik kül ve perlit gibi çeşitli maddelerden yararlanılmakta ise de, reçinesiz kaba odun talaşı en iyi altlık olarak kabul edilmekte ve yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak kaba odun talaşının bir yandan yoğun broiler üretimi yapılan bölgelerde talep fazlalığına, diğer yandan da kış mevsiminde yakıt olarak kullanılmasına bağlı olarak temininde güçlüklerle karşılaşılmakta, dolayısıyla da altlık maliyeti artmaktadır. Bu durumda daha ucuz ve kolay temin edilebilecek alter- natiflerin belirlenmesi zorunlu olmaktadır (1). Son yıllar- da broiler üretiminde altlığın birden fazla kullanılmasıyla gelişme ve ekonomik veriler açısından bazı avantajlar elde edilebildiği belirtilmektedir (2). Broiler üretiminde yeni altlık kullanılması toplam maliyette %2-3’lük bir pay oluşturmaktadır. Altlık değişiminde hayvanlar kümesten çıkarıldıktan sonra etkin bir temizlik ve dezenfeksiyon yapılabilmesi için 10-15 günlük süre gerekmekte olup, broiler piyasasındaki aşırı rekabet nedeniyle bu bekleme süresi ekonomik olmamak- ta ve yoğun üretim alanlarında bu sürenin 3-5 güne kadar indirilmesine çalışılmaktadır. Bu amaçla aynı altlığın değiştirilmeden 5 kez yullanılmasıyla her defada perfor- mans iyileşmekte, 5 kezden sonraki kullanımlarda ise düşmeye başlamaktadır. Bu nedenle gerek altlık mas- rafları, gerekse üretim periyotları arası sürenin kısaltılması açısından altlığın birden fazla kullanımının düşünülmesi gerekmektedir (3). Kümeslerde kullanılan altlık materyallerinin toz oluşturma düzeyinin azalması, ısı ve pH derecesinin mikro