ORJİNAL MAKALE 165 Marmara Pharmaceutical Journal 21: 165-176, 2017 DOI: 10.12991/marupj.259894 Diş Hekimliği Kliniklerine Başvuru Öncesinde Hastaların İlaç Kullanımı İle İlgili Tutumlarının Araştırılması Cenker Z. Koyuncuoğlu İstanbul Aydın Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Periodontoloji Ana Bilim Dalı, İstanbul N. İpek Kırmızı, Ahmet Akıcı Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı, İstanbul İlayda Ceylan İstanbul Aydın Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, İstanbul Sorumlu Yazar: Prof. Dr. Ahmet Akıcı e-posta: aakici@marmara.edu.tr Submitted / Gönderilme: 19.08.2016 Revised / Düzeltme: 18.09.2016 Accepted / Kabul: 22.09.2016 Cenker Z. KOYUNCUOğLU, N. İpek KIRMIZI, İlayda CEYLAN, Ahmet AKICI GİRİş Akılcı ilaç kullanımı (AİK) tanımlaması bundan 30 yıl önce Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından “hastaların ilaçları klinik ihtiyaçlarına uygun şekilde kişisel gereksinimlerini karşılayacak dozlarda, yeterli zaman diliminde, kendilerine ve topluma en düşük maliyette almalarını gerektiren kurallar bütünü” olarak tanımlanmıştır (1). İlaç kullanımının akılcı ilkelere uygun yapılmaması halinde ortaya çıkan pek çok sorunun ise akılcı olmayan ilaç kullanımı (AOİK) ortak adıyla anılır (1-3). İlaçların doğru kullanılıp kullanılmadığı sorununu dünya genelinde tartışılmaktadır. Her ne kadar DSÖ yıllardır konu ile ilgili yapıcı adımlar atsada, AOİK sorunu Türkiye de dâhil pek çok ülkenin baş etmeye çalıştığı temel sağlık sorunlarından birisi haline dönüşmüştür (1-6). Dünya genelinde ilaçların yarıya yakının yanlış, bilinçsiz kullanılmakta olduğuna dair kaygılar bulunmaktadır (1, 3). ÖZ Hastaların yaklaşımları, akılcı ilaç kullanımının (AİK) belirleyici unsurlarından biridir. Türkiye’de ve dünya genelinde akılcı olmayan ilaç kullanımı (AOİK) yaygın bir sorundur. Diş hekimliğiyle ilgili uygulamalarda ilaçların ne ölçüde akılcı kullanıldığına dair yeterli bilimsel araştırma bulunmamaktadır. Bu çalışmada çeşitli nedenlerle diş hekimliği kliniklerine başvuran hastaların ilaç kullanımı ile ilgili tutumlarının araştırılması amaçlandı. Araştırmada, biri Sağlık Bakanlığı’na bağlı ağız ve diş sağlığı merkezi (ADSM), diğeri üniversite diş hekimliği fakültesi hastanesi (DHFH) olmak üzere iki ayrı merkezin kliniklerine başvuran toplam 139 hasta ile görüşülerek anket uygulandı. ADSM ve DHFH’deki katılımcıların verdiği yanıtlar karşılaştırıldı. Katılımcıların %29,3’ü diş kliniğine başvuru öncesi ilaç kullandığını belirtti. Bu kişilerin %77,5‘i analjezik, %15,0’ü ise antibiyotik kullandığını beyan etti. Dental nedenlerle evde bulundurduğu ilaçları kullanmadan önce, katılımcıların %47,3’ü kimseye danışmadığını, %25,0’i diş hekimine danıştığını beyan etti. Periodontal problemleriyle birlikte ateş gibi şikayetleri bulunması halinde, katılımcıların %14,2’si “muayene olmadan da antibiyotik kullanacağını”, %11,7’si ise “antibiyotiğe başlayacağını ancak iyi hissettiğinde bırakacağını” belirtti. Başvuru öncesi ilaç kullanmış olanların ADSM grubunda; son bir yılda dental nedenle ilaç dışı tedavi almış olanların ise DHFH grubunda daha fazla olduğu saptandı (p<0,05). Ayrı sağlık kuruluşlarına başvuranlar arasında bir takım farklılıklar bulunmakla birlikte, genel olarak dental problemlerle kliniklere başvuran hastaların AOİK olarak nitelendirilecek bazı olumsuz tutumlara sahip oldukları belirlendi. İçerisinde antibiyotiklerinde bulunduğu bazı ilaçların kendi kendine kullanımı, bu olumsuzluklar arasında oldukça dikkati çekmektedir. Diş hekimliğinde AİK’in yaygınlaştırılması faaliyetleri planlanırken araştırmada öne çıkan hastaların tutumları ile ilgili bu tespitler göz önünde bulundurulmalıdır. Anahtar kelimeler: Akılcı ilaç kullanımı, Diş hekimliği, Dental, Anket