TMH - 461-462 - 2010/3-4 47 Giriş Genel olarak düşünüldüğünde, akarsuların sediment yükünün taşınması, denize girişi ve dağılımı henüz nitelik ve nicelik olarak en az çalışılmış konuları oluşturmaktadır. Bunun sebebi, bu olayın karmaşık yapısı ve ölçümlerin yapılmasının zorluğudur. Sedimentin hareketi ve taşınması her hid- rolik koşul için farklı özelliklerde oluşur. Bundan başka, katı maddelerin taşınma şekli nehrin başın- dan sonuna kadar devamlı değişme gösterdiği gibi, erozyon ve birikme nehir boyunca her yerde oluşabilir. Alüvyon madde birikimi nehrin ağzında ve kıyıda malzeme taşıma kapasitesini azaltma- sına rağmen, sonuçta birikme ve dağılma yeri deniz ortamıdır. Nehirlerdeki sediment birikimi ve taşınması olaylarına kıyasla sedimentin denize girişi ve deniz ortamında dağılması daha karmaşık yapıdadır. Farklı yoğunluklardaki su sonuçta denize ulaşarak çevrim içine girse bile, bunun bir kıs- mı kontrol edilen nehirlerdeki rezervuarlarda tutulur veya endüstriyel amaçlı kullanılır. Denize ula- şan sedimentin bir kısmı kapalı koy ve limanlarda tutularak denize karışmaları engellenir. Partikül boyutları bakımından sahil zonu için çok önemli olan dip sedimentlerinin derin denizaltı vadilerin- deki sediment kanallarına akmaları da çoğu kez önlenemez. Lokal koşullara bağlı olarak dalga hareketleri kıyı zonundaki kayaları aşındırarak kıyının karaya doğru ilerlemesine veya parçalanan partikülleri kıyıya doğru taşıyarak sediment bi- rikimine sebep olur. Bu durum, önemli faktörler arasında bir dengenin oluşmasına ve neticede kıyıda stabil bir profilin oluşmasına sebep olur. Bununla birlikte, deniz dibi profili prosesleri ve stabil kıyı çizgisi oluşumu birbirinde ayrı olarak düşünülemez. Bu oluşumlar insanların ekonomik aktivitele- ri ile de çok yakından ilişkilidir. Kıyı bölgeleri, kendilerine et- kiyen rüzgâr, dalga, akıntı gibi çeşitli dış etmenler ve kendi- lerini besleyen akarsular gibi kaynakların ve kendilerinden malzeme kaybına yol açan çeşitli faktörlerin etkisi altında binlerce yıllarla ifade edilebilen süreçte, kum, çakıl, silt ve kil gibi katı madde (sediment) taşınımı açısından dinamik bir dengeye ulaşır. Kıyı dengesini bozacak bir faktör etkin olmadığı sürece, kıyılarda önemli ölçüde erozyon (kıyı geri- lemesi) veya yığılma (kıyı ilerlemesi) durumlarıyla karşılaşıl- maz. Kıyının dinamik dengesini bozan en önemli faktörler, mevsimlerdeki anormal değişimler sonucu büyük fırtınala- Doğu Karadeniz Bölgesi’nde Sediment Taşınması ve Kıyı Erozyonu Etkileşimleri Mehmet Berkün Tuğçe Anılan Karadeniz Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü, Trabzon Egemen Aras Gümüşhane Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Böl., Gümüşhane Tablo 1 - Karadeniz’e dökülen önemli nehirler için yıllık akış miktarları Nehir Yıllık debi (km 3 ) % Tuna 200 57.5 Dinyeper 43.5 12.5 Rioni 13.37 3.8 Dinyester 9.1 2.6 Çoruh 8.71 2.5 Kızılırmak 5.90 1.7 Sakarya 5.60 1.6 Yeşilırmak 5.30 1.5 Kodori 4.17 1.2 Bzyb 3.79 1.1