281 Artyku³y Micha³ Norbert Faszcza Uniwersytet Warszawski Kara dziesi¹tkowania w pónorepublikañskiej armii rzymskiej * Studia Prawnoustrojowe 24 UWM 2014 Wed³ug tradycji kara dziesi¹tkowania, czyli decymacji (³ac. decimatio), po raz pierwszy zosta³a zastosowana w armii rzymskiej w 471 r. 1 U schy³ku republiki uchodzi³a ju¿ jednak za archaiczn¹ 2 . Podobn¹ opiniê wyrazi³ w II wieku po Chr. Publiusz Korneliusz Tacyt Cecyna 3 , podkrelaj¹c staro¿ytnoæ decymacji 4 . Wszystko to wskazuje, ¿e dziesi¹tkowanie nale¿a³o do najwcze- niejszego katalogu rzymskich kar republikañskich, co nie oznacza jednak, ¿e w toku dziejów nie podlega³o daleko id¹cym modyfikacjom. Decyduj¹cy pod tym wzglêdem okaza³ siê I w., znacz¹co wp³ywaj¹c na formê wykonywa- nia decymacji w póniejszych latach. Pomimo tego, ¿e dziesi¹tkowanie od lat wzbudza zainteresowanie, to do tej pory nie ukaza³a siê ¿adna monografia czy nawet artyku³ przekrojowy, którego autor próbowa³by usystematyzowaæ wspomniane zjawisko. Badacze koncentruj¹cy swoje zainteresowania na rzymskiej dyscyplinie wojskowej ograniczali siê zazwyczaj do przytoczenia przekazu Polibiusza z Megalopolis, uzupe³niaj¹c go co najwy¿ej stwierdzeniem o wyj¹tkowoci tego typu kary na tle systemów prawnych innych spo³eczeñstw antycznych 5 . Zabrak³o nato- * Za lekturê niniejszego artyku³u oraz przekazane uwagi pragnê serdecznie podziêkowaæ prof. Adamowi Zió³kowskiemu z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. 1 Dion., Hal., 9.50.3; Liv., 2.59.9-11. Wszystkie podane w tekcie daty odnosz¹ siê do czasów przed narodzeniem Chrystusa, chyba ¿e zaznaczono inaczej. 2 Plut., Crass., 10.2. 3 Na temat praenomen, nomen gentile (gentilicum) oraz cognomen Tacyta: G. Alföldy, Bricht der Schweigsame sein Schweigen? Eine Grabinschrift in Rom, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts 1995, Bd. 102, s. 251268. Por. R.A. Oliver, The praenomen of Tacitus, American Journal of Philology 1977, vol. 98, s. 6470. 4 Tac., Ann., 3.21.1. 5 Zob. G. W. Currie, The military discipline of the Romans from the founding of the city to the close of the Republic, Indiana University (niepubl. skrót rozprawy doktorskiej), Bloomington 1928, s. 37; E. Sander, Das römische Militarstrafrecht, Rheinisches Museum für Philologie 1960, Bd. 103, s. 290291; G. Kuleczka, Studia nad rzymskim wojskowym prawem karnym,