ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ Nr 286 Ekonomia i Nauki Humanistyczne z. 19 (1/2012) 2012 Katarzyna CHUDY 1 Marek SOBOLEWSKI 2 Kinga STĘPIEŃ 3 OCENA PRODUKTYWNOŚCI BANKÓW W POLSCE Z ZASTOSOWANIEM METOD TAKSONOMII 4 Głównym celem artykułu jest ocena całkowitej produktywności banków w Polsce. W badaniach wykorzystano metodę DEA, indeks Malmquista, taksonomiczną metodę Warda oraz metodę średnich grupowych. Analiza pozwoliła na wyodrębnienie skupień banków o podobnym poziomie produktywności w wybranych momentach czasowych. Słowa kluczowe: produktywność, DEA, banki w Polsce. 1. WPROWADZENIE Celem artykułu jest ocena zmian całkowitej produktywności banków komercyjnych w Polsce. Na podstawie wskaźników zmiany produktywności przeprowadzono analizę taksonomiczną, w wyniku której zidentyfikowano klastry bankowe. Dzięki temu wskazano banki o podobnym poziomie produktywności. Podstawowymi narzędziami badawczymi są nieparametryczna metoda Data Envelopment Analysis (DEA) 5 oraz indeks Malmquista 6 . Następnie wykorzystano procedurę taksonomiczną umożliwiającą przeprowadzenie grupowania banków ze względu na wybrane zmienne. Schemat analizy zastosowany w niniejszym opracowaniu może poszerzyć metodykę analiz porównawczych sprawności banków w Polsce, która w pewnym stopniu ogranicza się do wykorzystania wskaźników analizy finansowej, wskaźników giełdowych lub narzędzi przeznaczonych dla inwestorów giełdowych. Interpretacja średnich grupowych indeksu Malmquista oraz jego elementów składowych pozwala na sformułowanie wniosków uwzględniających rzeczywistą relację wyników produkcji i zaangażowanych w tym procesie nakładów oraz zmian całkowitej produktywności w podziale na grupy banków. Narzędzia z zakresu taksonomii pozwalają na przeprowadzenie analizy porównawczej poszczególnych skupień banków oraz przebiegu zmienności wybranych cech w czasie. 1 Dr Katarzyna Chudy, Katedra Metod Ilościowych, Politechnika Rzeszowska. 2 Dr Marek Sobolewski, Katedra Metod Ilościowych, Politechnika Rzeszowska. 3 Dr Kinga Stępień, Katedra Metod Ilościowych, Politechnika Rzeszowska. 4 Praca naukowa finansowana ze środków na naukę w latach 2007–2009 w ramach projektu badawczego „Kompleksowa analiza produktywności banków w Polsce – wyodrębnienie klastrów bankowych” (2602/B/H03/2007/33). 5 Data Envelopment Analysis jest nieparametryczną metodą do badania względnej efektywności przedsiębiorstw w warunkach występowania więcej niż jednego nakładu oraz więcej niż jednego efektu. Metoda DEA została opracowana w 1978 r. przez Abrahama Charnesa, Williama W. Coopera oraz Edwarda Rhodesa. Zobacz A. Charnes, W.W. Cooper, E. Rhodes, Measuring the efficiency of decision making units, „European Journal of Operational Reasearch” 1978/2, s. 429–444. 6 Idea wskaźnika Malmquista opiera się na indeksie produktywności, rozumianym jako stosunek poziomu produktywności danej jednostki w czasie t oraz t+1.