Nöroonkoloji Hastasının Hemşirelik Bakımı* Nurten KAYA**, Hatice KAYA** ÖZET Nöro-onkoloji genelde, beyin ve spinal tümörler olmak üzere iki başlıktan oluşmakta ve kanserli bireyde sorunlar, hem tümör hem de uygulanan tedavi nedeni ile gelişmektedir. Öte yandan nöro- onkoloji hastasının sorunları kanserin türüne, derecesine, yerine ve mevcut semptomlara göre değişmektedir. Buna ek olarak hastanın yaşı, diğer sağlık sorunları, ailenin özellikleri, hasta ve yakınlarının baş etme yöntemleri, birey ve ailenin kansere yanıtını etkilemektedir. Bu karmaşık çerçeve göz önüne alındığında bireyin hemşirelik bakımı büyük önem taşımaktadır. Nöro-onkoloji hastalarının bakım planı, bireyin optimal bio-psiko-sosyo-kültürel işlevlerinin sağlanması, sürdürülmesi, geliştirilmesi amacına yönelik hemşirelik girişimlerini kapsamalıdır. Bu derlemede nöro-onkolojik hastalığı olan bireylerin hemşirelik bakımı ve sıklıkla görülen hemşirelik tanıları, bir hemşirelik kuramı olan Yaşam Modeli’nin ilgili Yaşam Aktiviteleri çerçevesinde açıklanmıştır. Anahtar kelimeler: Hemşirelik bakımı, Hemşirelik tanıları, Nöro-onkoloji, Yaşam modeli. ABSTRACT Nursing Care In Neuro-Oncology Patients Neuro-oncology commonly contains brain tumors and spinal cord tumors. Problems of neuro- oncology patients result from both cancer and therapy. Other hand the responses of the patient and family to neurologyc cancer are influenced by the type, grade, location, and presenting symptoms of the tumor. They are also influenced by the age, disabilities, family dynamics, and coping skills of the patient and family. Care of the neuro-oncology patient is comlex. Plan of care for neuro-oncology patients must be involved nursing care needs of person and implemented nursing interventions for the purpose of attaining, maintaining and promoting optimal biopsychosocial functioning. In this article, nursing care observed frequently nursing diagnosis of neuro-oncology patient is examined in line with activities living of Model of Living as a nursing theory. Key words: Nursing care, Nursing diagnosis, Neuro-oncology, Model of living. GİRİŞ Nöro-onkoloji hastasının sorunları kanserin türüne, derecesine, yerine ve mevcut semptomlara göre değişmektedir. Buna ek olarak kanserli bireyin yaşı, diğer sağlık sorunları, ailenin özellikleri, hasta ve yakınlarının baş etme yöntemleri, birey ve ailenin kansere yanıtını etkilemektedir. Bu karmaşık çerçeve göz önüne alındığında bireyin hemşirelik bakımı büyük önem taşımaktadır (Hickey and Armstrong 1997a; Kaya ve Aştı 2007). Nöro-onkoloji hastalıkları genelde, beyin ve spinal tümörler olmak üzere iki başlıkta incelenmektedir. Amerika’da beyin tümörlerinin yıllık insidansının; primer intrakranial kanserlerde 17.500, metastazdan kaynaklanan sekonder kanserlerde ise 17.400 olduğu tahmin edilmektedir. İntrakranial tümörler tüm yaş gruplarında görülmekle birlikte, erken çocukluk döneminde ve beşinci, altıncı ve yedinci on yıllarda insidansında artışın olduğu belirtilmektedir. İnsidans çok az bir farkla erkeklerde, kadınlardan daha fazla görülmektedir (100.000 de 7.9’a karşı, 9.6). Öte yandan primer spinal kord tümörleri yeni tanılanan tümörlerin % 0.5’ini, primer santral sinir sistemi tümörlerinin ise %10-15’ini oluşturmaktadır. Primer spinal kord tümörlerinin insidansı yılda 100.000’de bir vakadır. Spinal kord tümörlerinin beyin tümörlerine oranı 1:4 – 1:8’dir. Spinal tümörler, kadın ve erkekte eşit oranda görülmekte; genellikle 20-50 yaşları arasındaki bireyleri etkilemekle birlikte diğer yaş gruplarında da oluşabilmektedir. 10 yaşın altındaki çocuklarda ve yaşlılarda spinal tümörler nadirdir (Hickey and Armstrong 1997a; Hickey and Armstrong 1997b). *IV. Nöroşirürji Hemşireliği Kongresinde sözel bildiri olarak sunulmuştur. Antalya, 18-22 Nisan 2008. **Yard.Doç.Dr. İ.Ü. Florence Nightingale Hemşirelik Yüksekokulu Öğretim Elemanı