Turkish Studies Comperative Religious Studies Volume 13/25, Fall 2018, p. 145-160 DOI: 10.7827/TurkishStudies.14250 ISSN: 1308-2140 Skopje/MACEDONIA-Ankara/TURKEY Research Article / Araştırma Makalesi A r t i c l e I n f o / M a k a l e B i l g i s i  Received/Geliş: Ekim 2018 Accepted/Kabul: Aralık 2018  Referees/Hakemler: Prof. Dr. Hayri ERTEN - Doç. Dr. Özcan GÜNGÖR – Doç. Dr. Cafer ACAR This article was checked by iThenticate. TOKATLI ALEVİ DEDELERİNİN DÜŞKÜNLÜK ANLAYIŞINA SOSYOLOJİK BİR BAKIŞ Hasan COŞKUN * ÖZET Düşkünlük, Alevi-Bektaşi inanç sistemi içerisindeki temel kurumlardan biridir. Düşkünlük kurumu Alevi-Bektaşi toplumun ahlaki yapısını koruyan ve adaleti sağlayan güçlü bir sosyal mekanizmadır. Bu mekanizma Alevî toplumunun, bütün koşullara rağmen, birliğini koruyarak günümüze gelmesinde işlevi göz ardı edilemeyecek kadar etkinliğini koruyan bir sistem olmuştur. Düşkünlük kurumuna Alevi- Bektaşi topluluklarının hukuk sistemi olarak da bakılabilir. Kanaatimizce Düşkünlük Kurumu kırsal bölgelerde göçebe hayatı yaşayan Alevi-Bektaşi topluluklarının toplumsal düzenin sağlanması için geliştirdikleri alternatif bir yargı ve hukuk sistemidir. Düşkünlük Alevi toplulukları tarafından hayati bir öneme sahip olan “yol” un gereklerini yerine getirmeyenlere karşı uygulanan bir dizi yaptırımları içermektedir. Alevi-Bektaşi toplulukları tarafından kutsal kabul edilen kurallara uymayan taliplere karşı çeşitli cezalar verilmesini de içermektedir. Her ne kadar düşkünlük sisteminin kuralları genel olarak benzer olsa da yöreden yöreye hatta şehir ve köylerde dahi değişebilmektedir. Biz de bu farklı anlayış ve yaklaşımların tespit etmek amacıyla Tokat yöresinde yaşayan Alevi Dedelerinin Düşkünlük kurumuna dair yaklaşımlarını sosyolojik perspektiften tespit etmeye çalıştık. Bu çalışmada, Alevi- Bektaşi kültürünün çok zengin dinî ve sosyal tezahürlerinin yaşandığı Tokat yöresinde yaşayan Alevi Dedelerinin Düşkünlük anlayışını Din Sosyolojisi açısından inceleme ve araştırmaya tabi tutuyoruz. Tokat köylerinde yaşayan Türkmen Alevilerinin Alevîlik-Bektaşilik inanç ve pratikleri açısından örnek olabilecek orijinal özelliklere sahip olduğunu gözlemledik. Bu araştırmamızda genellikle kaynak tarama, gözlem, katılımcı gözlem, mülakat (görüşme) teknikleri kullanılmıştır. En çok kullandığımız metot ve teknikler hakkında kısa bilgiler veriyoruz. Sosyal * Dr. Öğr. Üyesi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, E-posta: hasanhoca58@gmail.com