ÜST KAVRAMSALLAŞTIRMA OLARAK ALEVİLİK: AKİDE VE İBADETLER AÇISINDAN ALEVİLİK-NUSAYRİLİK İLİŞKİSİ Özcan GÜNGÖR 1 Atıf/©: Güngör, Özcan (2017). Üst Kavramsallaştırma Olarak Alevilik: Akide ve İbadetler Açısından Alevilik-Nusayrilik İlişkisi, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl 10, Sayı 1, Haziran 2017, ss. 45-70 Özet: Günümüzde kimlikler mikrolaşırken Alevilik üst kimliği adı altında pek çok grup kimliği farklı öncüllere sahip dini grupların tarihi, teolojik ve sosyolojik verilerin aksine bir çatı altında kullanımının olduğu görülmektedir. Tarihi ve teolojik kaynakları itibariyle çok farklı inanç ve ibadet uygulamalarına sahip Türk Aleviliği ile Nusayriliğin de üst kimlik olarak Alevilik çatısı altında son zamanlarda kimi amaçlar doğrultusunda ifade edildiği görülmektedir. Bu iki grubun dış kimlik ve iç kimlik bileşenlerinin temel kaynağı olan İslam’ın alt inanç yorumları itibariyle tanrı, ahiret, tenasüh, melek, peygamber ve Ehl-i Beyt inançları ve ritüel boyutlarıyla da namaz, oruç, hac, zekat ve kurban gibi ritüelleri arasında bir karşılaştırma, bu iki grup için Alevilik üst kavramsallaştırması kullanımına dair bize fikir verecektir. Bu bağlamda çalışmanın problemi Alevilik üst kavramsallaştırmasının bileşenleri olan Türk Aleviliği ve Nusayriliği karşılaştırmaktır. Buna bağlı olarak çalışma dini tecrübenin akide ve ritüel boyutları itibariyle bu iki grubu karşılaştırarak Alevilik üst kavramsallaştırmasının imkanının sınırlarını yoklamayı amaçlamaktadır. Çalışma nitel bir desenle tarihi ve teolojik karşılaştırmaları yanısıra alan çalışmalarını da dikkate alan bir yöntemle yürütülmüştür. Sonuç olarak Alevilik üst kullanımının inanç, ibadet ve gruplara has bazı ritüeller yönünden karşılaştırıldığında, aynı dine ait iki grup olmaktan kaynaklanan benzerlikler dışında, pek çok farklı inanç, ibadet ve uygulama olduğu ve bu yüzden bu üst kavramsallaştırmanın imkânının zorlama olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Alevilik, Aleviler, Nusayriler, Dini Gruplar, Üst Kavramsallaştırma. Makale Geliş Tarihi: 15. 03. 2017/ Makale Kabul Tarihi: 12.06.2017 1 Doç. Dr., Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, e-posta: ozcangungor@yahoo.com doi: http://dx.doi.org/ 10.17218/hititsosbil.298264