1403 ANNOSUM KÖK ÇÜRÜKLÜĞÜNE KARŞI UYGULANAN BİYOLOJ İK KONTROL AJANI : Phlebiopsis gigantea H. Tuğba DOĞMUŞ-LEHTİJÄRV İ 1 , Asko LEHTİJÄRV İ 1 , A. Gülden ADAY 1 , Funda OSKAY 1 1 Süleyman Demirel Üniversitesi, Orman Fakültesi, 32260 Isparta, tugba@orman.sdu.edu.tr ÖZET Heterobasidion annosum kompleksinde yer alan ve kök ve alt gövde çürüklüğüne neden olan türler, Avrupa ve ülkemiz konifer ormanlar ında önemli kayıplara yol açmaktadır. Hastal ık etmeni tarafından neden olunan zarar ın ekonomik boyutu endişe verecek düzeyde olduğundan, Heterobasidion türleri ile kimyasal ve biyolojik mücadele yöntemlerinin belirlenmesi, birçok ülkede öncelikli çalışma konular ının arasında yerini almıştır. Fungal etmen, işletme ormanlarında, yeni kesilmi ş kütük yüzeyine ulaştıktan sonra, buradan civardaki ağaçlar ın kök sistemlerine, oradan da gövde içlerine kadar ilerlemektedir. Patojenin çevredeki ağaçlara yayılışında izlemi ş olduğu rotadan yola çıkarak, hastal ığın engellenmesinde kesilmiş kütüğe yapılan uygulamalar önem kazanmıştır. Bu amaçla Kuzey Yar ımküre’ de yer alan tüm ılıman ülkelerde, Heterobasidion annosum sensu lato’ya karşı yer ve besin çeki şmesinde klasik bir antagonist olarak dünya literatürüne geçen Phlebiopsis gigantea Fr. Jül., biyolojik mücadele etmeni olarak başar ılı bir şekilde kullanılmaktadır. P. gigantae’ nin ülkemiz koşullarında H. annosum s.l.’ya kar şı kullanılma olanaklar ını ortaya koymak üzere başlatmış olduğumuz bu çal ışmada, ilk olarak Antalya- Akseki kızılçam tenzil sahasında, kızılçam kütük yüzeylerindeki üreme yapılar ından elde edilen, P. gigantea izolatları aras ındaki akrabalık dereceleri, moleküler yöntemlerle belirlenmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak, aynı bölgeden elde edilen P. gigantea izolatları arasında yüksek düzeyde polimorfizmin olduğu tespit edilmi ştir. Anahtar Kelimeler: Heterobasidion annosum s.l., Phlebiopsis gigantea, biyolojik kontrol, genetik varyasyon, M13 ABSTRACT Members of Heterobasidion annosum species complex cause root and butt rot, which has led to significant losses in conifer forests throughout Europe as well as in Turkey. Due to the high economical losses, chemical and biological control methods against Heterobasidion have been developed. As one of the main routes of infection in managed forests is fresh thinning stumps, from which the fungus spreads to neighboring standing trees via root contacts, the efforts have focused on stump treatments. One of the most successful treatments has been the application of the biological control agent Phlebiopsis gigantea (Fr.) Jülich on the fresh stump surfaces after felling the trees. This basidiomycete colonizes the stumps rapidly preventing the growth of Heterobasidion. Due to this feature, converted into biopreparate, P. gigantea is widely used against Heterobasidion in Finland, Sweden and other European countries. In the present study, genetic variation among P. gigantea isolates obtained from fruiting bodies on Pinus brutia Ten. stumps in a single stand was investigated. The molecular markers showed a high level of polymorphism among the isolates. Key words: Heterobasidion annosum s.l., Phlebiopsis gigantea, biological control, genetic variation, M13 1. GİRİŞ Heterobasidion annosum kompleksinde yer alan türler, Avrupa ve ülkemiz ormanlarında önemli ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Kuzey Yar ımküre’ de yer alan tüm ılıman ülkelerde, özellikle ibreli ağaçlarda oldukça tahripkâr bir hastalık etmenidir. Etmenin oluşturduğu çürüklük, kök ve kök boğaz ından başlayarak, gövde içlerine kadar III. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi 20-22 Mayıs 2010 Cilt: IV Sayfa: 1 403- 1410