Çukurova Tarım Gıda Bil. Der. Çukurova J. Agric. Food Sci. 34(1): 51-60, 2019 Yayın Kuruluna Geliş Tarihi: 09.04.2019 Kabul Tarihi: 28.06.2019 1 Marmara Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Klinik Eczacılık, Üsküdar, İstanbul 2 Anadolu Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Farmakognozi ABD, Tepebaşı, Eskişehir *zerdemgi@anadolu.edu.tr Sumak ve Önemli Biyolojik Etkileri Duygu ÜNDER 1 , Fatma Zerrin SALTAN 2 * Özet Sumak (Rhus coriaria L.) özellikle ekşi tadı nedeniyle Anadolu’da sık tüketilen bir baharattır. Sumak, zengin besleyici içeriği yanında gallik asit gibi önemli antioksidan etkili bileşikleri de yapısında barındırmaktadır. Bu nedenle sumak üzerine yapılan birçok biyolojik etki çalışması bulunmaktadır. Bu derlemede; sumağın kimyasal bileşimi ve antidiyabetik, hipolipidemik, skolidal, analjezik ve DNA koruyucu etki gibi önemli biyolojik etkileri açıklanmaktadır. Sumağın nütrasötik önemi ve sahip olduğu önemli biyolojik etkileri nedeniyle tarımsal olarak üretiminin artırılmasının ve halk arasında kullanımın özendirilmesinin gerekliliği bu derleme ile ortaya konmuştur. Anahtar kelimeler: baharat, biyolojik etki, Rhus coriaria, Sumak Sumac and Its Important Biological Effects Abstract Sumac (Rhus coriaria L.) is a spice commonly consumed in Anatolia due to its sour taste. In addition to its rich nutrient content, sumac also contains important antioxidant compound, such as gallic acid. For this reason, there are many biological effect studies on sumac. In this review: it has been reported the chemical composition of sumac and its biological activity studies such as antidiabetic effect, hypolipidemic activity, scolidal activity, analgesic activity and DNA- protective effects . It has been revealed the necessity of increasing the production of sumac and encouraging the use of it among the public with this review, due to nutraceutical importance and biological activities of sumac. Keywords: Sumac, Rhus coriaria, spice, biological effect Giriş Dioscorides ve İbn-i Sina’nın eserlerinde sırasıyla idrar veya gaz söktürücü olarak ve inme gibi kronik semptomların tedavisinde kullanıldığı belirtilen Rhus coriaria L. (Sumak, Anacardiaceae fam.) imparipennat yapraklı ve boyu 1 metreye kadar varan çalımsı bir ağaççıktır. Çiçek durumu ise 15-20 cm boyunda, sık panikulalı, üzeri tüylü meyve salkımlar halinde drupa olup olgunlaştıkça yeşilden kırmızı/kızılkahve rengine döner ve vilusludur (Tanker, 2007; Davis, 1997; Mamıkoğlu, 2015). Şekil 1’de sumağın yaprak ve olgunlaşmamış meyveleri gösterilmektedir. Ülkemizde ekşi tadı nedeniyle suda bekletilen meyveleri süzülerek “sumak ekşisi” olarak yemeklerde tüketilir. Ayrıca Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı’nın 2000/16 nolu tebliğinde kuru sumak meyvelerinin sofra tuzuna katılarak tüketilebileceği rapor edilmiştir (Abu-Reidah, 2014; Tiryaki, 2010). Doğal yetişme ortamı çalı, kayalık ve kıyılar olmakla birlikte sumak, Türkiye’nin 4 farklı bölgesinde (Marmara, Ege, Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu bölgeleri) “titre, somalık, tutum, tatari, tetri, somak” gibi farklı isimlerle de bilinmektedir. Kök ve yapraklarından hazırlanan dekoksiyon mide hastalıklarında ve olgun meyvalarından hazırlanan dekoksiyon böbrek taşlarını düşürücü amaçla halk arasında kullanılmaktadır. Bitkinin taze yaprakları ise ayakkabının tabanına serilerek derideki çatlakları gidermekte olup meyvesinin sakız şeklinde çiğnenerek ağız yarası veya mide