Ankara Üniv Vet Fak Derg, 62, 99-104, 2015 Laboratuvar şartlarında Hyalomma excavatum'un üretilmesi ve kolonizasyonu Adnan Menderes Universitesi, Veteriner Fakültesi, Parazitoloji Anabilim Dalı, Işıklı Mevki, AYDIN. Özet: Bu çalışmada Hyalomma excavatum'un laboratuvar şartlarında farklı dönemlerine ait gelişme süreleri saptanarak koloni- zasyonu gerçekleştirilmiştir. Laboratuvar şartları altında, H. excavatum'un 3 konaklı hayat siklusunun ortalama 155 (98-212) günde tamamlandığı tespit edilmiştir. Hyalomma excavatum'un aç bir erişkin dişisinin tavşanda beslenmesi esnasında yaklaşık 0,81 (0,58- 1,11) gr kan emdiği ve ortalama 8.786 (5.917-12.372) adet yumurtladığı saptanmıştır. Hyalomma excavatum'un kolonizasyonunda, gerbillerin (Meriones unguiculatus) özellikle doymuş larva ve aç nimf üretimi için kullanılması uygun bulunmuştur. Bunun yanında aç erişkinlerin üretilmesinde ve aç erişkinlerden larva elde edilmesinde sırasıyla danaların ve tavşanların uygun konaklar olduğu gözlemlenmiştir. Anahtar sözcükler: Hyalomma excavatum, kolonizasyon, laboratuvar, üretme. The breeding and colonization of Hyalomma excavatum in laboratory conditions Summary: In this study, colonization and developmental period of different stages of Hyalomma excavatum was determined under laboratory conditions. Three-host life-cycle of H. excavatum was found to be completed in 155 (98-212) days under laboratory conditions. It was determined that a single unfed adult female H. excavatum suck 0,81 (0,58-1,11) gr blood during the feeding and layed an avarage of 8.786 (5.917-12.372) eggs. For the colonization of H. excavatum, gerbils (Meriones unguiculatus) were found to be reasonably suitable host for generating engorded larvae and unfed nymph. As well as calf and rabbit were observed to be suitable hosts for the generation of adult unfed ticks and larvae from these adult ticks, respectively. Key words: Breeding, colonization, Hyalomma excavatum, laboratory. Giriş Keneler, vektörlük yapan arthropodlar içinde sivri- sineklerden sonra, en önemli arakonaklardır (10,27). Yeryüzünde mevcut tüm kene türlerinin yaklaşık %10’unun, patojen-kene-omurgalı konak döngüsünde rol oynadığı bilinmektedir (17,21). Kenelerin naklettiği 200 kadar patojen arasında protozoon, virus, bakteri, riketsia ve helmint türleri yer almaktadır (18,26). Bu hastalıkların naklinde rol oynayan bazı kene soylarına (Ixodes, Haemaphysalis, Dermacentor, Boophilus, Hyalomma, Rhiphicephalus, Ornithodorus) ait türler Türkiye’de yaygın olarak evcil hayvanlarda görülmektedir (4,5,9,20). Türkiye’de sığırlar üzerinde Hyalomma soyu- na bağlı H. anatolicum, H. scupense (syn H.detritum), H. excavatum, H. marginatum, H. dromedarii gibi türler görülmekte ve bunlar başta tropikal theileriosise neden olan Theileria annulata ile Theileria lestoquardi, T. equi, Babesia occultans, Rickettsia aeschlimannii ve Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Virusu gibi patojenlere vektörlük yapabilmektedir (1,6,7,8,19,25,28). Kene ve kene kaynaklı hastalıkların kontrolü için tüm dünyada yıllık 13,9 ila 18,7 milyar dolar harcandığı tahmin edilmekte ve bu konuda birçok çalışma yapılmak- tadır (12). Kene ve kenelerin taşıdıkları hastalıklar ile ilgili çalışmaların daha sağlıklı yürütülebilmesi için ilgili kene türlerinin uygun koşullar altında kolonizasyonları- nın yapılması büyük önem taşımaktadır. Kene türlerinin laboratuvar şartlarında üretilmesi ve yeni nesiller alınarak koloni oluşturulması, kene ile bulaşan etkenlerin hem kene de ve hem de konaktaki gelişimi ile patogenezleri- nin ortaya konarak hastalıklara karşı nasıl önlem alınabi- leceği konusunda fikir oluşturması ve aynı zamanda kenelerin biyolojik özelliklerinin belirlenebilmesi açısın- dan önem arz etmektedir. Bu çalışma da, Türkiye'nin tüm coğrafik bölgeleri n- de tespit edilen H. excavatum'un laboratuvar şartlarında gelişme dönemlerine ait bazı biyolojik özelliklerinin belirlenmesi, kolonizasyonunun sağlanması ve laboratu- var ortamında muhafaza edilmesi için gerekli optimal şartlarının ortaya konması amaçlanmıştır. Serkan BAKIRCI, Hüseyin Bilgin BİLGİÇ, Selin HACILARLIOĞLU, Ahmet Hakan ÜNLÜ, Onur KÖSE, Ayça AKSULU, Hasan EREN, Tülin KARAGENÇ