Yerbilimleri, 2018, 39 (1), 19-40 Hacettepe Üniversitesi Yerbilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Bülteni Bulletin of the Earth Sciences Application and Research Centre of Hacettepe University Salda Gölünün Jeomikrobiyolojisi ve Güncel Stromatolit Oluşumunda Mikrobiyal Etkiler Geomicrobiology of Lake Salda and Microbial Influences on Present-Day Stromatolite Formation NURGÜL BALCI 1 *, CANSU DEMİREL 1,2 , MEHMET ALİ KURT 3 1 İstanbul Teknik Üniversitesi Maden Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü, 34467, İstanbul. 2 University of Oklahoma,School of Geology and Geophysics Norman, OK, USA. 3 Mersin Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi-Çevre Mühendisliği Bölümü, 33343, Mersin. Geliş (received) : 29 Ekim (October) 2017 Kabul (accepted) : 02 Şubat (February) 2018 ÖZ Türkiye’nin güneybatısında Göller Yöresinde yer alan Salda Gölü, ofiyolitik kayaçlar üzerinde gelişen kapalı sistem aşırı alkali bir göldür. İlk defa bu çalışmayla Salda Gölü’nün jeomikrobiyolojisi araştırılarak, göldeki güncel stromatolit oluşumlarına etkisi mo- leküler ekolojik, mikrobiyolojik ve jeokimyasal bilim dallarını içeren multidisipliner bir yaklaşımla incelenmiştir. Yeni nesil sekans- lama (NSG) sonuçları Salda Göl’ü prokaryotik popülasyonunun % 97.3’nün bakteri domainine; % 2.7’sinin ise arkea domainine ait olduğunu ortaya koymuştur. Dominant bakteri sınıfları Gammaprotobacteria (%39.6), Alphaprotobacteria (%25.6), Bacilli (%23.7), Siyanobakteri (%5.3) ve Betaproteobacteria (%2.0), Actinobacteria (% 1.77); arkea sınıfları ise Methanobacteria (%76.1), Halobacteria (%21.4) ve Thaumarchaeota (%1.4) olarak belirlenmiştir. Güncel stromatolit dokusu üzerinde yapılan mikroskop ça- lışmaları, hidromanyezit çökellerinin siyanobakteri ve halobacteria sınıfına ait hücre dışı organik maddelerle ( EPS-eksopolimerik organik maddeler) ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu veriler, güncel stromatolitlerin oluşumunda fototrofik–heterotrofik simbiyotik bir ilişkiyi önermektedir. Fosil stromatolitler üzerinde ilk defa yapılan petrografik incelemeler, canlı izleri olan filamentlere işaret etmektedir. Tüm veriler birlikte değerlendirildiğinde, stromatolitlerin biyolojik-kimyasal ve fiziksel bir dizi karışık biyojeokimyasal reaksiyonlar sonucu oluştuğu, stromatolitlerin oluşumunda bakterilerin çekirdeklenme yüzeyi ve çökelim hızı gibi kinetik faktörleri kontrol ettiği ancak bu yapıların oluşumunda termodinamik faktörleri (alkalinite, pH) etkilemediği belirlenmiştir. Elde edilen veriler stro- matolitlerin mineralojisi ve oluşum lokasyonlarının su-kayaç denetimi altında bulunan göl su kimyası tarafından denetlendiğini önermektedir. Salda Göl’ünde yapılan bu çalışma ile güncel ve fosil stromatolit oluşumlarının jeolojik kayıtlardaki yaşam izlerinin tayin edilmesinde önemli veriler sağlayabileceği ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Salda Gölü, karbonat çökelimi, ofiyolit, ekstrem göller, stromatolit, dünya dışı yaşam, Mars. ABSTRACT Lake Salda, located in the lakes district of Turkey, is a closed system, extremely alkaline lake within ophiolites. For the first time gemicrobiology of Lake Salda and its influence on present–day stromatolite formation have been investigated with a combined, molecular ecology, microbiology and geochemical approach. Next generation sequences results showed that 97.3 % and 2.7 % of prokaryotic population of the lake belongs to bacteria and archea domain, respectively. Dominant bacteria classes are Gam- maprotobacteria (% 39.6), Alphaprotobacteria (% 25.6), Bacilli (% 23.7), Cyanobacteria (% 5.3) Betaproteobacteria (% 2.0) and Actinobacteria (% 1.77). Dominant archea classes are Methanobacteria (% 76.1), Halobacteria (% 21.4) and Thaumarchaeota (% 1.4). Microscope studies on the recent living stromatolite structure showed intimate relation between hydromagnesite pre- cipitation and exopolimeric organic substances (EPS) produced by phototrophic and heterotrophic microorganims. Diatoms are commonly identified around the living stromatolite. These data suggest a symbiotic relationship between phototrophic and het- erotrophic microorganims during stromatolite formation. Petrographic investigation of fosil stromatolite revealed filament traces of living cyanobacteria or algae. The results indicate that stromatolite forms under a complex biological, chemical and physical *N. Balcı e-posta: e-posta: ncelik@itu.edu.tr