POSTĘPY BIOLOGII KOMÓRKI TOM 40 2013 NR 2 (295–306) MORFOLOGIA, AKTYWNOŚĆ FIZJOLOGICZNA ORAZ PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE BADAŃ NA HEMOCYTACH OWADÓW MORPHOLOGY, PHYSIOLOGICAL ACTIVITY AND APPLICATION ASPECTS OF RESEARCHES ON INSECT HAEMOCYTES Arkadiusz URBAŃSKI 1 , Elżbieta CZARNIEWSKA 2 , Edward BARANIAK 1 , Grzegorz ROSIŃSKI 2 1 Zakład Zoologii Systematycznej i 2 Zakład Fizjologii i Biologii Rozwoju Zwierząt, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Strzeszczenie: W hemocytogramach hemolimfy owadów najczęściej wyróżnianymi typami morfolog- icznymi komórek są prohemocyty, granulocyty, plazmatocyty, komórki sferyczne i enocyty. Hemocy- ty krążące w hemolimfie pod względem funkcjonalnym przede wszystkim pełnią ważną rolę w odpor- ności immunologicznej komórkowej opartej na fagocytozie, nodulacji i enkapsulacji. Zaangażowane są w reakcje odpornościowe humoralne, biorą udział w procesie krzepnięcia, degradowania tkanki ciała tłuszczowego podczas metamorfozy, w transporcie związków wykorzystywanych w budowie kutikuli oraz syntezie niektórych hormonów peptydowych. Profil jakościowo-ilościowy hemocytów w hemolimfie zmienia się nie tylko w zależności od stadium rozwojowego owada, ale może także charakteryzować specyfikę odpowiedzi immunologicznej na działające czynniki biotyczne i abi- otyczne. Mimo dużych różnic w budowie układu krwionośnego ssaków i owadów, pod względem budowy oraz pełnionej funkcji hemocyty przypominają komórki krwi. Ostatnio zwrócono uwagę na możliwości wykorzystania hemocytów jako dogodnych układów modelowych, stanowiących alternat- ywne i czułe obiekty badań do biotestów toksykologicznych, farmakologicznych i biomedycznych. W pracy dokonano aktualnego przeglądu możliwych praktycznych zastosowań badań na hemocytach. Słowa kluczowe: hemocyty, morfologia, aktywność fizjologiczna, toksykologia, farmakologia Summary: The most commonly distinguished morphological cells types in haemocytograms of insect haemolymph are prohaemocytes, granulocytes, plasmatocytes sferulocytes and enocytes. Cells circu- lating in haemolymph first of all play an important role in innate immune response based on phagocy- tosis, nodulation and encapsulation. They are also engaged in humoral immune response, they take part in haemolymph clotting, fat body degradation during metamorphosis, transport of compounds used for cuticle synthesis and in transport of some hormones. Qualitative – quantitative profile of haemocytes