1800 Araştırma Makalesi / Research Article “FALA İNANMA FALSIZ KALMA” SÖZÜNÜN GÜCÜYLE DÖNÜŞEN/GENİŞLEYEN BAĞLAM: “KAHVE FALI” UYGULAMALARI 1 TRANSFORMING/EXPANDING CONTEXT WITH THE POWER OF THE WORD “DON’T BELIEVE IT, DON’T BE WITHOUT IT”: “FORTUNE TELLING” APPLICATIONS Dr. Öğr. Üyesi İmran GÜNDÜZ ALPTÜRKER Mersin Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ichimran@gmail.com ORCID No: 0000-0001-7445-5081 Geliş Tarihi: 22.09.2021 Kabul Tarihi: 08.11.2021 Yayın Tarihi: 30.12.2021 Anahtar Kelimeler Kültür Dijital Kültür Kültürel Sürdürülebilirlik Sanal Gelenek Kahve Falı. Keywords Culture Digital Culture Cultural Sustainability Virtual Tradition Fortune Telling. ÖZET Dijital kültürün modern dünyayı dönüştürüp yeniden inşa ettiği günümüzde, kültürel mirasa ait pek çok sözlü anlatı türü, uygulama ve etkinliğin bağlam ve icrasında da bir dönüşüm yaşanmaktadır. Radyo ve televizyon gibi geleneksel medya araçlarıyla başlayıp dijital iletişim araçlarındaki gelişmelerle folklor ürünlerinin icra bağlamları da yeni bir boyut kazanmıştır. Geleneğin/gelenekselin aktarımı, icrası ve yeniden üretimi hususları çevrimiçi bağlamları da kapsayacak şekilde genişletmiştir. Geleneksel kültür içinde önemli bir yere sahip olan “fal bakma/baktırma” geleneği de dijital mecrada “sanal gelenek”/ “sanallaşan gelenek” şeklinde pek çok uygulaması bulunan bir örnek teşkil etmektedir. Kahve içildikten sonra kapatılan fincanın fotoğrafının çekilip yollanması neticesinde yorumlanması şeklinde hizmet veren pek çok mobil uygulama yer almaktadır. Türk kültüründe kahve içme ve kahve falı bakma/baktırma sosyal ve kültürel bir olgu; kaideleri olan kadim bir gelenektir. Günlük hayatın içerisinde çok yaygın ve önemli bir yere sahip olan “kahve falı” geleneğinin, özel sektör ve müteşebbislerce gücünün fark edilmesiyle sürdürülebilirliği farklı bir mecrayı da kapsamıştır ve sosyal bağlamı genişlemiştir. Dinamik bir yapısı olan kültür, doğası gereği insanların şartlarına, çağın gereklerine, uzam ve bağlama göre biçimlenerek dönüşür. Bu bağlamda, çalışmada geleneksel icra ortamlarından web tabanlı uygulamalara evrilen/icra ortamı genişleyen “fal bakma”/“baktırma” geleneğinin bağlam, işlev ve kullanım amacı hususundaki değişimi ve dönüşümü ile “geleneğin” sanal kültür ortamında hangi değişkenler ve dinamikler özelinde üretilebildiği ve deneyimlendiği sorunsalı incelenmiştir. Çalışmada tartışma konusu edilen veriler ilgili uygulamalardan derlenmiş ve netrografik analiz yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda ise fal bakma/baktırma geleneğinin icra ortamının web tabanlı uygulamaları da kapsayarak genişlediği, geleneksel fal baktırma sürecinde olduğu gibi “sanal gelenekte” de fal baktırma sürecindeki ABSTRACT In today’s world where digital culture transforms and rebuilds the modern world, many types of verbal narratives, practices and activities belonging to cultural heritage are also experiencing a transformation in the context and performance. This transformation, which started with traditional media such as radio and television and gained a new dimension with the developments in digital communication tools, has expanded the performance contexts of folklore products in terms of the transmission, performance and reproduction of the tradition/traditional to include online contexts. Having an important place in traditional culture, the tradition of reading fortune telling / reading is an example that has many applications in the digital medium such as “virtual tradition”/”virtualized tradition”. In mobile applications that serve as the interpretation of the photo of the cup closed after coffee is taken and sent, Drinking coffee and fortune telling are a social and cultural phenomenon in Turkish culture; it is an ancient tradition with rules and, as it seems, its social context has expanded. In this context, the change and transformation of the “fortune-telling” which evolved from traditional performance environments to web-based applications/expanded the performance environment, in the context of context, function and purpose of use, and the question of what variables and dynamics the “tradition” can be produced and experienced in the virtual culture environment. It has been examined. As a result of the study, it has been seen that, the execution environment of the fortune-telling tradition has expanded including web-based applications ,the main motivation in the “virtual tradition” as in the traditional fortune-telling process is the desire to “entertaining and recreation”and “geting news from the future” which is fed upon the Turkish idiom “neither believe in fortune telling nor be without it”, and accordingly, there is an interaction between the users of the application and give advice to each other so they form a social group. 1 Bu makale, 2-4 Haziran 2021 tarihlerinde Beykent Üniversitesi tarafından düzenlenen Sosyal Bilimlerde Uluslararası Dijital Dönüşüm Konferansı’nda sözlü bildiri olarak sunulmuştur