GİRİŞ Çölyak hastalığı veya gluten enteropatisi (CD; MIM 212750), ince bağırsaklardaki absorbtif alanın azalmasına bağlı gelişen oto- immun bir malabsorbsiyon tipidir 1 . En sık (%1) görülen besin in- toleransı bozukluğudur 2 . Çölyak hastalığında başlıca problem bir protein olan glutene karşı artmış hassasiyettir 1 . Gluten, buğday ve benzeri tahılların (yulaf, arpa, çavdar) gliadin içeren komponen- tidir. Glutene maruz kalan ince barsak mukozasında gelişen yo- ğun inflamasyona sekonder mukozal villuslar tamamen kaybolur ve bunun sonucunda intestinal sistemin yüzey alanı önemli ölçü- de azalarak malabsorbsiyon ve en önemli klinik belirti olan tekrar- layan ishal ataklarına neden olur 3,4,5 . Çölyak hastalığındaki bul- gular herhangi bir yaşta başlayabilir. Tedavisi dietten glutenin çı- karılmasıdır, zira gluten genellikle ince barsak patolojisini arttırır. Çölyaklı hastalarda diare, karın ağrısı ve kilo kaybı belirgin bulgu- lardır. Hastalık birçok sistemi etkileyebilir. Bunlar arasında deri, karaciğer, sinir sistemi, iskelet sistemi, ürogenital sistem ve en- dokrin sistem bulunmaktadır 6,7 . Patognomonik bir deri döküntü- sü olan dermatitis herpetiformis, çölyaklı hastaların %10-20’sinde görülür 8 . Hastalık Avrupa’da daha fazla görülmektedir. Özellik- le Finlandiya, İrlanda, İsveç ve İtalya’da prevalansı %0,3-1’e ka- dar yükselmiştir 9 . Çölyak hastalarının birinci derece akrabalarında hastalığı geliştirme açısından %5-10 artmış risk vardır 10 . Hasta- lık multifaktöriyel kalıtımlı olduğundan, hastalığa yatkınlıkta çev- resel ve genetik bileşenleri değerlendirmede ikiz çalışmaları ol- dukça önemlidir. Monozigot ve dizigot ikizlerin her ikisi de aynı çevresel faktörleri paylaşmasına rağmen genetik olarak %50 ve %100 olarak paylaşımları farklılaşmaktadır 11 . Çölyak hastalığında monozigot ikizlerde konkordans %83 iken dizigot ikizlerde sade- ce %17’dir 12 . Kompleks multifaktöriyel hastalıklar içinde Çölyak hastalığı yüksek bir konkordans oranına sahiptir 13 . Çölyak hasta- lığının genetik bir temeli vardır. Özellikle DQ2 ve DQ8’i kodla- yan spesifik HLA allellerinin varlığı tanıda yardımcıdır. Yani çöl- yak hastalığı ailelerde oluşur ve aile üyelerinin taranması yeni has- taların tanılarının konmasına imkan sağlar 14-17 . Çölyak hastalığı gelişiminde yüksek risk grupları arasında ailesinde Çölyak hasta- sı bulunması, insüline bağımlı diabetes mellitus ve Down sendro- mu bulunmaktadır 18,19 . Yapılan bir çalışma çölyak ve tip 1 diabe- tes mellitusa sahip olan çocuklarda TNF-α -238A allel prevalansı- nın yüksek olduğunu göstermiştir 20 . Başta gastrointestinal sistem olmak üzere birçok organ sisteminde bozukluklar yaratan bu has- talık infertilite ve gebelik komlikasyonlarına da yol açabilir 21 . İs- kandinav ülkelerinden yapılan retrospektif bir çalışmada bu hasta- larda preterm doğum oranı %6,4 olarak bildirilmiştir 22 . Bazı du- rumlarda HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 fenotiplerinin analizi fayda- ÇÖLYAK HASTALIĞI OLAN BİR AİLEDE HLA TİPLENDİRMESİ YAPILMASI Gülay CEYLAN, İbrahim TEKEDERELİ ÖZ: Çöliak hastalığı veya gluten enteropatisi, otoimmun bir malabsorbsiyon tipidir. Başlıca problem bir protein olan glutene karsı artmış hassasiyet- tir. Çöliak hastalığının genetik bir temeli vardır. Özellikle DQ2 ve DQ8’i kodlayan spesifik HLA allellerinin varlığı tanıda yardımcıdır. Çölyak has- talarının akrabaları, genel populasyona göre, çölyak açısından artmış risk altındadır. Yani çölyak hastalığı ailelerde oluşur ve aile üyelerinin taran- ması yeni hastaların tanılarının konmasına imkan sağlar. Bu çalışmada, biopsi ve genetik testlerle çölyak hastalığı tespit edilmiş bir aile tarama- sı değerlendirilmiştir. Klinik özellikleri ile çölyak hastalığı düşünülen bir olgunun yapılan biopsisi çölyak ile uyumlu bulunmuş olup, genetik açı- dan da strip assay yöntemi (invitro amplifikasyon sonrası revers hibridi- zasyon) kullanılarak olguya ve ailesine HLA tipleme yapılmıştır. Aile- de iki kardeş ve bir yeğenlerinde DQA1*0501 ve DQB1*0201 alleleri, iki kardeşte DQB1*0201 alleli, diğer yeğende ise DQA1*0501 alleli tes- pit edilmiştir. Çölyak tespit edilmiş olguların yakınları da hastalık açısın- dan araştırılmalı, HLA tiplendirmesi sonrası hastalar genetik danışmanlı- ğa yönlendirilmelidir. Anahtar Kelimeler: Çölyak Hastalığı, Mutasyon, İnce Barsak Biopsisi HLA TYPING OF A FAMILY DIAGNOSED WITH CELIAC DISEASE ABSTRACT: Celiac disease (CD), or gluten enteropathy, is a type of autoimmune- mediated malabsorption. The main problem is increased sensitivity to a protein called as gluten. There is a genetic predisposition to CD. The pre- sence of specific HLA alleles that encode for DQ2 and DQ8 is helpful in the diagnosis of CD. The relatives of patients with CD, compared to the general population, are at more risk for CD. CD occurs in families and screening of family members accounts for a significant percentage of newly diagnosed patients. In this study, a family screening diagnosis of CD with biopsy and genetic testing has been evaluated. CD had been sus- pected because of the clinical features of the patient, the biopsy was con- cordant with CD, and mutation screening by reverse hybridization was performed in the patient and her family. DQA1*0501 and DQB1*0201 al- leles in two sisters and in one cousin, DQB1*0201 allele in two brothers, and DQA1*0501 allele in one cousin were found. The families of CD pa- tients have to be tested for the disease and the patients with CD have to be encouraged to undergo genetic counseling. Key words: Celiac Disease, Mutation, Small Intestine Biopsy Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Genetik Bölümü, Ankara, Türkiye OLGU SUNUMU - CASE REPORT 2009: Cilt 20: Sayı 4: 181-183 Gazi Tıp Dergisi / Gazi Medical Journal