SESSION 1B: Büyüme ve Gelişme I 115 Kadın İstihdamı ve Ekonomik Kalkınma: Geçiş Ekonomileri Örneği Prof. Dr. Zekai Özdemir (Istanbul University, Turkey) Asst. Prof. Dr. İlkay Noyan Yalman (Cumhuriyet University, Turkey) Ph.D. Candidate Seda Bayrakdar (Istanbul University, Turkey) Employment of Women and Economic Development: An Example of Transition Economies Abstract The participation of women in workforce has been accepted as an important factor of sustainable development. Especially in developing countries, the low workforce participation rate of women has been drawn attention, and therefore the importance of the concept in question on development process becomes a current issue. Albeit the importance of women in workforce markets and on development, being accepted of women as “secondary workforce” leads essential problems both economically and socially. With industrialization process, the necessity and wants of women to participate in work life on the one hand and the workforce need of economy on the other hand accelerate the entry of women in workforce market. Previously being employed in the works that do not require talents and skills and afterwards being employed in the more qualified works that require education exhibit the importance of education on women employment. That is, the education of women on development process, participation in workforce and receiving share from growth are important issues which should be interested by every developing countries. In the transition economies which have the status of a developing country, the education and employment of women workforce are important issues to study. In this sense, the women workforce structure in transition economies, as well as the education levels and economic growth rates will be analyzed with the help of statistical tables and the importance of the issue, current problems, solution proposals and policies will be placed in. JEL codes: O11, O53 1 Giriş Kadınların işgücüne katılımı sürdürülebilir kalkınmanın önemli bir unsuru olarak kabul edilmektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde kadınların işgücüne düşük katılım oranı dikkat çekmekte ve kalkınmanın sağlanmasındaki önemi gündeme gelmektedir. Kadınların ekonomik yaşama daha fazla katılmaları, kalkın ma ve büyümeden daha fazla pay almaları ve aile içindeki konumlarının iyileşmesinin sağlanması kalkınmışlığın gereğidir. Sonuçta üretim faktörleri arasında yer alan kadın işgücünün yok sayılması ya da atıl kalması ekonomik bir kayıptır. Kadınların işgücüne dolayısıyla ekonomiye kazandırılması tüm ülke için bir kazanç, kalkınmanın hızlandırılması ve büyümenin dengeli bir yapıya kavuşmasında önemli bir etken olacaktır. Kadın işgücünün istihdamında belirleyici rol oynayan iktisadi ve sosyal koşullar, sanayileşme ile beraber geleneksel kırsal kesimdeki dönüşüm sonrasında ağırlaşmıştır. Sanayi devrimi ile birlikte artan işgücü talebini karşılamada erkek işgücünün yanı sıra kadın işgücünün önemi de artmıştır. Sanayileşmenin ilk yıllarında Batı Avrupa ülkelerinde kadınlar, uzun çalışma saatleri, düşük ücret gibi ağır çalışma şartları ile mücadele etmek zorunda kalmıştır. Kadınların işgücü piyasalarında ve kalkınmadaki önemine karşın, “ikincil işgücü” statüsünde kabul görmeleri sadece ekonomik değil, sosyal açıdan da önemli sorunlara sebep olmaktadır. Sanayileşme süreci ile birlikte bir yandan kadının çalışma yaşamına katılma isteği ve gerekliliği, diğer yandan ekonominin işgücü ihtiyacı, kadınların işgücü piyasasına çıkışını hızlandırmıştır. Önceleri fazla yetenek ve beceri gerektirmeyen işlerde istihdam edilirken, sonraları daha nitelikli ve eğitim gerektiren işlerde istihdam edilmeleri , kadınların istihdamında eğitimin önemini ortaya koymuştur. Kalkınmanın sağlanmasında kadının eğitimi, işgücüne katılması ve büyümeden pay alması konuları her gelişmekte olan ülkenin ilgilenmesi gereken önemli bir konu olmaktadır. Gelişmekte olan ülke statüsünde bulunan geçiş ekonomilerinde de kadın işgücünün istihdamının kalkınmadaki katkısı ve önemi ele alınması gereken bir tartışmadır . Bu amaçla geçiş ekonomilerinde kadın işgücünün yapısı, eğitim düzeyi ve ekonomik büyüme oranları istatistik tablolar yardımıyla analiz edilerek, konunun önemi, mevcut sorunlar, konuyla ilgili çözüm önerileri ve politikalar ortaya konmaya çalışılacaktır. 2 Kadın İstihdamını Arttırmanın Ekonomik Önemi Ekonomik yapıdaki hızlı değişimler işgücü piyasasını etkilemiş, gerek çeşitlilikten gerekse yetersizlikten kadın işgücüne daha yoğun ihtiyaç duyulmuştur. İstihdamda cinsiyet ayrımcılığı birçok ülkede üze rinde durulan ve düzenlemeler getirilmeye çalışılan bir konudur. 1944 yılında ILO tarafından kabul edilen Philadelphia Bildirisi’ne göre; “Tüm insanlar ırk, din ya da cinsiyet farkı gözetmeksizin, özgürlük ve itibar, ekonomik