- 147 - Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research Cilt: 11 Sayı: 61 Yıl: 2018 Volume: 11 Issue: 61 Year: 2018 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2018.2905 MAKEDONCADAKİ TÜRKÇE FİİLLERİN YAPILARI VE KULLANILIŞ ŞEKİLLERİ THE STRUCTURE AND THE USE OF THE TURKISH VERBS IN THE MACEDONIAN LANGUAGE Abidin KARASU** Öz Güney Slav dilleri içinde yer alan Makedonca, Türkçenin etkisinin bütün yönleriyle incelenip takip edildiği önemli dillerden biridir. Türkçe 14. yüzyıldan günümüze Makedoncaya 4.500’e yakın kelime vermesinin yanında gramatikal yapılar da kazandırmıştır. Türkçeden Makedoncaya geçen kelime, ek, fiil şekli, kelime grubu, deyim, atasözü gibi yapılar bugün bile kullanılmaya devam etmektedir. Türkçenin Makedonca üzerindeki gramatikal tesiri iki dilin etkilenme derecesini ve derinliğini göstermektedir. Gramatikal tesirin içinde özellikle Türkçe fiillerin kullanışları büyük önem taşımaktadır. Makedoncaya geçen Türkçe fiiller bazı değişikliklere uğrayarak kullanılmışlardır. Bu değişikliklerden biri Yunancadan Makedoncaya geçmiş “-sa” ekini alarak kullanılmalarıdır: sevdi +sa () < sevdi, kskandi+sa () < kıskandı, sardi+sa() < sardı. Bu yapının üzerine -()uva eki eklenerek fiillere süreklilik fonksiyonu yüklenmektedir. ( kaskandisuva)< kıskanıyor , (sardisuva) < sarıyor, (kaskandisuva) < kıskanıyor, (sardisuva) <sarıyor. Türkçenin birleşik fiil yapısının Makedoncaya geçtiği ve kullanım alanı bulduğu tespit edilmiştir. Bu iki şekilde olmuştur. I. yardımcı fiilin kopyalanmasıyla kabul etmek > (kabul stori) “et-” yardımcı fiili Makedoncaya “stori (etmek)” anlamıyla kopyalanmış ve kullanılmıştır. seyir bakmak > (seyir gleda) “bak-” yardımcı fiili Makedoncaya “gleda (bak-)” anlamıyla kopyalanmıştır. II. yardımcı fiilin fonksiyon bakımdan Makedonca ekle karşılanmasıyla: Bu tür kopyalarda “есапи (esapi) < hesap et-” { isim + y.f. } Türkçe birleşik fiilin isim kısmı bazı fonetik değişiklikler geçirerek olduğu gibi kopyalanmakta, yardımcı fiilin fonksiyonu Makedonca isimden fiil yapan “-и (-i)” ekiyle sağlanmaktadır. Türkçe fiillerin Makedoncada kullanım alanı bulması dil ilişkileri açısından son derece önemlidir. Özellikle kopyalama yoluyla Makedoncaya geçen Türkçe birleşik fiil yapısı iki dilliliğin (bilingualism) varlığını açık şekilde göstermektedir. Türkçenin bu mirası, derinlemesine incelenip ortaya konulmak zorundadır. Ancak ne yazık ki Türkiye’de yapılan çalışmalarda Türkçenin gramatikal tesiri bütün yönleriyle ortaya konulmamıştır. Kelime temelinde yapılan çalışmalarda sayı fazla olmasına rağmen gramatikal tesir çalışmaları yetersizdir. Bu konuda yapılacak çalışmalar Türkçenin tarihi gelişimine ve etkilediği dillerin derecesine ışık tutacaktır. Çalışmada, Makedoncada kullanılan Türkçe fiillerin yapıları hakkında bilgi verilerek kullanışlarından örnekler gösterilecektir. Anahtar Kelimeler: Türkçenin Gramatikal Etkisi, Makedonca, Türkçe Fiiller, Dil İlişkileri, Balkanlar. Abstract The Macedonian language, which is one of the South-Slavic languages, is one of the important languages which are being inspected and researched from the aspect of the influence of the Turkish language over it. The Turkish, starting from the 14 th century until now, apart from about 4.500 Turkish words, has left a lot of grammatical traits in the Macedonian language. Many words, suffixes, verb forms, word groups, phrases and proverbs that passed from Turkish to Macedonian are still being used in the former. The grammatical influence of the Turkish over Macedonian shows the degree and the depth of the mutual influence of the two languages. Concerning the grammatical influence, particularly the use of the Turkish verbs is very important. Some Turkish verbs which have passed from Turkish to Macedonian continued to be used with some changes. One of these changes is the use of the suffix -sa, which has passed to Macedonian through the Greek: sevdi +sa () < sevdi, kskandi+sa () < kıskandı, sardi+sa() < sardı. These verbs also obtain the function of duration by adding the suffix ()uva: ( kaskandisuva)< kıskanıyor , (sardisuva) < sarıyor. We see that the structure of the Turkish compound verbs has passed and found its field of use in the Macedonian language. This has occured in two different ways. I. With calquing of the auxiliary verb: kabul etmek > кабул стори (kabul stori); the auxiliary verb “et” was calqued and used in the Macedonian with the meaning “stori (etmek)”; seyir bakmak > сеир гледа (seyir gleda); the auxiliary verb “bak-” was calqued in the Macedonian with the meaning “gleda (bak)”. II. With transferring of the meaning of the auxiliary verb with an affix in the Macedonian: in the calquing like this “есапи (esapi) < hesap et-” { noun + aux.v. }, the noun part of the Turkish compound verb passes through certain phonetic changes and the function of the auxiliary verb is provided with the Macedonian suffix “-и (-i)” , which produces verbs out of nouns. The fact that the Turkish verbs have found a field of use in the Macedonian language is extremely important information from the aspect of the language interference. But unfortunately, in the works published in Turkey the grammatical influence has not been revealed in its fullnes. Although the number of the works which research the influence in the lexical area is quite high, the works which inspect the grammatical influence are insufficient. In the study, there will be given information about the structure of the Turkish verbs used in the Macedonian language, and examples of their use. Keywords: The gramatical influence of the Turkish Language,The Turkish verbs of the Macedonian Language, Language Interference, Turkish verbs, The Balkans Bu makale 8. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, Ankara, Türkiye, 22-26 Mayıs 2017, sunulan bildirinin gözden geçirilmiş, genişletilmiş ve güncellenmiş halidir. ** Dr. Öğr. Üyesi, İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü abidinkarasu@hotmail.com