TÜRKİYE'DEKİ TARIMSAL İSTİHDAMIN GERÇEK BOYUTU: DOĞRU YORUMLAR İÇİN DOĞRU VERİLER Sinan ZEYNELOĞLU * ÖZET AB müzakereleri sürerken sıkça dile getirilen bir görüş ülkemizdeki tarımsal istihdam oranının AB ülkelerine göre çok yüksek olduğu ve bu oranın %5 düzeyine çekilmesi gerektiği yönündedir. Ülkemizde yapılan nüfus sayımları ile hanehalkı temelli araştırmalarda ücretsiz aile emeğinin hatalı biçimde istihdam hesabına dahil edilmesinin bir sonucu olarak tarımsal istihdam oranı gerçekte olduğundan yüksek ölçülmektedir. Gerek çalışan kişilerin kendi algıları ve nüfus sayımındaki beyanları, gerekse de sayımı düzenleyen kurumun talimatları uyarınca tarımsal ailelerdeki aile bireyleri genelde –çalıştıkları süre veya ürettikleri katma değer miktarına bakılmaksızın– ücretsiz aile işçisi olarak tarımsal istihdam içinde gösterilirken, tarım dışı ailelerde aile işine katkıda bulunan aile bireyleri çoğu durumda istihdamın içinde gösterilmemektedir. Bu nedenle, ürettikleri emek ve yaratılan katma değer açısından çok heterojen bir grup olan ücretsiz aile işçilerinin, istihdamın sektörel dağılım hesabına dahil edilmemeleri daha doğru olacaktır. Bu şekilde hesaplanan ‘profesyonel’ tarımsal istihdam oranı 2000 Nüfus Sayımına göre %24, güncel 2006 Hanehalkı İşgücü Araştırmasına göre ise sadece %17’dir. Tarımsal istihdam oranı Cumhuriyetin kuruluşundan 1950’ye kadar %72 düzeyinde sabit seyretmiş olup, 1950’den bu yana ise aralıksız olarak düşmeye başlamıştır ve bu düşüş halen devam etmektedir. 1960-1980 döneminde tarımsal istihdam düşerken hizmetlerin yanında sanayi istihdamının da payı önemli ölçüde artmış olup, 1980 sonrası dönemde ise sanayi istihdamının payı sabit kalırken, sadece hizmetler ve ticaretin payı artmaktadır. Anahtar Kelimeler: Tarımsal istihdam, Ücretsiz aile işçileri, Nüfus sayımları, Avrupa Birliği, İstihdam yapısı. THE TRUE LEVEL OF AGRICULTURAL EMPLOYMENT IN TURKEY: ACCURATE DATA FOR ACCURATE CONCLUSIONS ABSTRACT During the process of EU accession talks the share of agriculture among employment in Turkey is usually described as too high compared to EU countries. It is often argued that this proportion should be reduced to %5 -the average EU level. In fact, do to the erroneous handling of unpaid family labourers in the computation of employment * Özel Sektör