Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 12/34, p. 323-338 DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12621 ISSN: 1308-2140, ANKARA-TURKEY This article was checked by iThenticate. ORHAN PAMUK’UN “KIRMIZI SAÇLI KADIN” ROMANINDA GEÇEN TASARLAMA KİPLERİNE DİLBİLİMSEL BİR BAKIŞ Tuğba SARIKAYA AKSOY * ÖZET Türkçede kip, belli bir söylem ortamında konuşucunun iş, oluş ve durum karşısındaki tutumunu gösteren bir dilbilgisi kategorisidir. Bir kip, birden fazla kiplik anlamı ifade edebilir. Bazı durumlarda cümlenin sözdizimsel yapısından dolayı kiplik anlam ortadan kalkabilir. Konu üzerine yapılmış olan çalışmaların çoğu kip ve zaman kavramlarının birbirine karıştığını ve bu kavramların zaman zaman birbirinin yerine kullanıldığını gösterir. Bazı araştırmacılar kip için tarz terimini tercih ederken; bazıları zaman için kip terimini kullanır. Geleneksel tarzda yazılmış dilbilgisi kitaplarında genellikle zaman için kullanılan kip terimi, haber kipleri (belirli geçmiş zaman, belirsiz geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman ve geniş zaman) ve tasarlama kipleri (istek, dilek-koşul, gereklilik, buyrum) olmak üzere iki bölümde incelenmiştir. Haber ve tasarlama kipleri oluş ve kılış fiillerinin zamanını göstermesinin yanında meydana gelen olayların ve durumların nasıl yapıldığını da anlatan kiplik anlamları da ifade etmektedir. Türkçede tasarlama kipleri, fiillerin ifade ettiği kavramları öznel olarak istek, şart, gereklilik ve emir biçiminde anlatır. Bu kavramlar genellikle konuşucunun olay veya durum karşısındaki tutumunu ve eylem karşısındaki düşüncesini ve duygusunu ifade eder. Ancak bu kiplerin kendi anlamları dışında çok sayıda önemli işlevleri de bulunmaktadır. Yapılan araştırmalar tasarlama kiplerinin biçim ve işlevlerinin çoğu zaman iç içe geçtiğini, bu kiplerin arka planında bir istek ifadesi taşıdığını ve aynı eklerin farklı işlevlerde kullanılabildiğini göstermiştir. Tasarlama kipleri Orhan Pamuk’un “Kırmızı Saçlı Kadın” adlı romanı üzerinden dilbilimsel açıdan incelenecektir. Son zamanlarda kip, kiplik ve bu terimlerin alt bölümlerini oluşturan tasarlama kipleri üzerine çeşitli çalışmalar yapılsa da son dönem yazarlarının eserleri üzerinden bir incelemenin yapılmadığı görülmüştür. Bu çalışma ile postmodern tarzda yazılan bir romanda geçen tasarlama kiplerinin nasıl kullanıldığı görülecektir. * Arş. Gör. Gazi Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü, El-mek: tsarikaya88@gmail.com