87 S. TANGOLAR, S. GÖK, F. ERGENOĞLU, S. ÇETİNER Tr. J. of Agriculture and Forestry 22 (1998) 87-92 © TÜBİTAK Bazı Çekirdeksiz Üzüm Çeşitlerinin Embriyo Kültüründen Yararlanılarak Çoğaltılması* Semih TANGOLAR, Serpil GÖK, Fuat ERGENOĞLU, Selim ÇETİNER Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Bölümü, Adana-TÜRKİYE Geliş Tarihi : 26.06.1995 Özet: Bu araştırma, bazı çekirdeksiz üzüm çeşitlerinin embriyo kültürü yoluyla çoğaltılma olanaklarının ortaya konulması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, Perlette, Flame Seedless, Sultani çekirdeksiz, Pembe çekirdeksiz, 2B-56 ve King’s Ruby çeşitlerinden, tam çiçeklenmeden itibaren, 3. ve 8. haftalar arasındaki sürede birer hafta aralarla tane örnekleri alınmıştır. Ovül ve embriyoların çimlenmesi üzerine MS, Nitsch ve E20A besi ortamlarının etkisi incelenmiştir. Çimlenme oranları, çeşitlerin örnek alma zamanlarına ve kullanılan besi ortamına göre farklılık göstermiştir. Genel olarak, en yüksek değerler, tam çiçeklenmeden sonraki 5. haftadan sonra alınan örneklerle, E20A ortamından alınmıştır. Bu ortamda %90.1 (2B-56 çeşidinde) in üzerinde embriyo çimlenmesi kaydedilmiştir. Sonuçta, bu teknikle, çekirdeksiz çeşit embriyolarından önemli miktarda bitki elde edilmiş ve bu tekniğin çekirdeksiz üzüm ıslahı çalışmalarında kullanılabileceği saptanmıştır. Propagation of Some Seedless Grape Cultivars Trough Embriyo Culture Abstract: This experiment was carried out to propagate some seedless grape cultivars through embryo culture. Berry samples of Perlette, Flame Seedless, Sultani çekirdeksiz, Pembe çekirdeksiz, 2B-56 and King’s Ruby were taken once a week between 3rd and 8th weeks after full blooming. The effects of media (MS, Nitsch and E20A) were observed on the germination of ovule and embryos. The rate of germination showed some differences due to sampling periods of cultivars and culture media used. In general, the best results were obtained from samples taken after the 5th week after full bloom and on E20A medium. Over 90.1% embryo germination rate (in 2B-56) was found on this medium. As a results, a good number of plants have been obtained from embryos of seedless grapes by this technique which was proved to be useful for breeding of seedless grape. Giriş Ülkemizde ve dünya pazarlarında sofralık olarak çe- kirdeksiz üzümler genelde tercih edilmektedir. Çe- kirdeksizlik, üzümlerde pazarlama şansını arttıran önemli bir özelliktir. Buna rağmen dünya ticaretine konu olmuş çok az çekirdeksiz çeşit bulunmaktadır. Türkiye’nin sofralık üzüm ihracında da Sultani çe- kirdeksiz çeşidinin payı % 60'ların üzerine çıkmıştır (1). Çekirdeksiz sofralık ve kurutmalık üzüme talebin artması (2), Türkiye’nin bu alandaki önemini şüphesiz daha da artıracaktır. Son yıllarda yeni üzüm çeşitleri elde etmek amacıyla sürdürülen ıslah çalışmalarında çekirdeksiz sofralık ve kurutmalık üzüm çeşitlerinin kullanımına yönelik git- tikçe artan bir ilgi bulunmaktadır. Ancak, çekirdeksiz çeşitlerin geleneksel ıslahında bazı sorunlarla kar- şılaşılmaktadır: 1) Çekirdeksiz çeşitler sadece erkek birey olarak kullanılabilmektedir. 2) Çekirdekli x çe- kirdeksiz melezlemelerinden elde edilen döller içinde çekirdeksizlerin oranı çok düşüktür. Çekirdeksizliğin bir veya birkaç resesif genle kontrol edildiği değişik araş- tırıcılar tarafından ifade edilmiş olmakla beraber döl- *Bu çalışma Çukurova Üniversitesi Araştırma Fonu tarafından desteklenmiştir.