Wat moet dat met al die data op school? | Piet van der Ploeg Wat moet dat met al die data op school? Piet van der Ploeg In de jeugdzorg wordt het meer en meer gebruikelijk om te werken met big data: grote hoeveelheden informatie over ouders en kinderen verzamelen, bewaren, vergelijken, delen, koppelen, verwerken, gebruiken. Het is allemaal goed bedoeld. Het gebeurt met het oog op het voorkomen en verhelpen van problemen: gerichte en efficiënte preventie en interventie, gestuurd door slimme data, risicotaxaties en risicoprofielen. Niettemin is hierop de nodige kritiek gekomen, begrijpelijkerwijs. Er zijn ernstige zorgen over bemoeizucht en vooringenomenheid en over schending van de privacy en andere rechten van ouders en kinderen. 1 Hoe staat dat eigenlijk in het onderwijs? Deze vraag kwam bij me op toen ik onlangs kort na elkaar een advertentie las van Schoolaris, een post las over wijziging van ParnasSys, de nieuwe website zag van Sociogram en bericht kreeg over een update van Magister. Schoolaris, Sociogram, Magister en ParnasSys: vier systemen waarmee informatie van leerlingen wordt verzameld, bewaard, vergeleken en gedeeld. In de jeugdzorg Het lijkt in het onderwijs niet zo’n vaart te lopen als in de jeugdzorg. Illustratief voor de data- gedreven aanpak in de jeugdzorg is het “Actieprogramma Kansrijke Start” van VWS, gelanceerd in 2018. 2 Basis van de aanpak is de omvangrijke hoeveelheid wetenschappelijke kennis over wat kinderen nodig hebben om zich optimaal fysiek, mentaal en sociaal te ontwikkelen. Uit deze kennis leiden deskundigen af welke gezinsomstandigheden en welke kenmerken en leefstijl van ouders ongunstig zijn voor kinderen en welke gunstig zijn. Zodoende kan men vaststellen wat risicofactoren zijn en welke categorieën ouders en gezinnen kwetsbaar zijn. Dat is van belang voor het efficiënt inzetten van jeugdzorg. Kinderen van risico-ouders maken als het ware een “valse start”: ze zijn in het nadeel, omdat de kans betrekkelijk groot is, dat hun ontwikkeling niet optimaal zal verlopen. Al voor hun geboorte is te voorspellen dat deze kinderen gemakkelijker dan andere kinderen met problemen te kampen zullen hebben en voor problemen zullen zorgen. De jeugdzorg doet haar best om die problemen te voorkomen, tegen te gaan en te verhelpen. Ze wil zo veel mogelijk kinderen van risico-ouders zo vroeg mogelijk helpen. Het liefst alle kinderen en het liefste voor de verwekking al. Hiervoor is het nodig een omvattend en effectief systeem te hebben van surveillance, signalering, risico-taxatie en dergelijke. 1 Interessante analyse en terechte kritiek: Elize Lam (2020). “Alle kinderen nauwgezet in beeld”. Follow the Money, 28 januari 2020. https://www.ftm.nl/artikelen/alle-kinderen-in-beeld-big- data?share=7RAI5Bhr4NmThRTBJZn9sNiqkMmoHWpbpZjkDI49vPMC9aPamHFjSs664eQZ8Q%3D%3D. 2 Zie website van het programma voor zowel programma als voortgang: https://www.kansrijkestartnl.nl/actieprogramma-kansrijke-start.