De vijand en zijn geheimen. Over de inlichtingengeschiedenis als vakgebied Constant Hijzen Leidschrift, jaargang 30, nummer 3, oktober 2015 Wie een willekeurig boek over spionage openslaat, wordt al in de eerste zin deelgenoot van een dubieus geheim: de spion oefent het op één-na-oudste beroep ter wereld uit. 1 Sinds hun vroegste bestaan hebben mensen ‘elkaar in de gaten gehouden om voorbereid te zijn op alle eventualiteiten’. 2 Zo zou het oudste gedocumenteerde spionagegeval dateren van 1274 voor Christus, toen Muwatallis, de Koning der Hittieten, een slag won van Ramses II, nadat spionnen de Egyptische Farao ‘desinformatie’ hadden gevoed over de nabijheid van Muwatallis’ leger. 3 Ook het feit dat de Chinese generaal Sun Tzu al rond 500 voor Christus een compleet hoofdstuk van zijn vermaarde boek ‘De kunst van het oorlogvoeren’ wijdde aan de militaire noodzaak van het verspieden, wordt vaak genoemd om de anciënniteit van het fenomeen spionage te adstrueren. 4 Om dezelfde reden verwijzen veel auteurs naar de Bijbel, die met enige welwillendheid als een heuse spionageroman gelezen kan worden. 5 Zelfs de Amerikaanse Central Intelligence Agency (CIA) probeerde in de jaren zeventig lessen te trekken uit enkele Oud- en Nieuwtestamentische spionagegevallen. 6 1 Bijv.: P. Knightley, The Second Oldest Profession. The Spy as Bureaucrat, Patriot, Fantasist and Whore (Londen en Sydney 1986); B.G.J. de Graaff, ‘De “intelligence revolution” van de 20e eeuw en haar geschiedschrijving: een bibliografisch artikel’, De Nieuwste Tijd. Contactblad van de Vereniging voor de Geschiedenis van de Twintigste Eeuw 6 (1996) 5-16: 5- 6; B. Hoogenboom, ‘Spelers op zoek naar regels en scheidsrechters. Informatie Inwinning Openbare Orde door de Regionale Inlichtingendienst’, Rapport in opdracht van de Politie Academie (Apeldoorn 2009) 84. 2 G. Brandsma, Ssst… Vertel het de Russen! (Bussum 1978) 7. 3 T. Crowdy, The Enemy Within: a History of Spies, Spymasters, and Espionage (Oxford 2006) 15. 4 D. Kahn, ‘An historical theory of intelligence’, Intelligence and National Security 16.3 (2001) 79-92: 80; T. Crowdy, The Enemy Within: a History of Spies, Spymasters, and Espionage (Oxford 2006) 20-22. 5 Bijv.: R.M. Sheldon, Spies of the Bible: Espionage in Israel from the Exodus to the Bar Kokhba Revolt (Saint Paul, MN 2007). 6 Toen de CIA in de jaren zeventig onder vuur lag van de Church en Pike Committees (en het thema toezicht op de agenda kwam te staan) ging John M. Cardwell in het peer-reviewed (maar gerubriceerde) tijdschrift Studies in Intelligence te