169 Czas Kultury (197) Na warsztacie MARE NOSTRUM? RECEPCJE STAROŻYTNOŚCI W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Maciej Junkiert Instytut Filologii Polskiej Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu S tarożytność, ze szczególnym uwzględnieniem literatury, filo- zofii i historii dawnych Greków oraz Rzymian, kiedy przyglądają się jej niefachowcy, wydaje się tematem mocno oddalonym od bieżących problemów społeczno-poli- tycznych. Nie tylko zresztą o codzienność i jałową erudycję chodzi w tym przypadku. Również współczesna polska humanistyka powoli i ze sporym opóźnieniem przyswaja sobie znaczenie antyku jako nowego języka, pozwalającego opisywać od dawna znane problemy. A jest to język tym ważniejszy, że dla badań recepcyjnych nad antykiem róż- nice narodowe, społeczne i geopolityczne nie są przeszkodą, lecz fundamentalnym założeniem. Podobnie jak każdy naród – zauważał Johann Gottfried Herder pod koniec XVIII wieku – znajduje dla siebie jedyną w swoim rodzaju drogę rozwoju i osiąga swój niepowta- rzalny egzystencjalno-cywilizacyjny kształt, tak też, jak twierdzą współ- cześni badacze recepcji, każdy naród, grupa społeczna, etniczna, partia polityczna, płeć oraz epoka miały (i często wciąż mają) własny obraz antyku, swoją konceptualiza- cję przeszłości, w której odbija się także cała jej współczesność 1 . Łatwo można sobie wyobrazić, w jakich sytuacjach dochodzi dziś do spotkania z antycznym dziedzictwem. Podczas wycieczki na Południe, w celu poprzyglądania się ruinom pozostawionym przez trudne do wymówienia i od dawna nieistniejące ludy; w czasie mitologicznych 1 Zob. L. Hardwick, Reception Studies, Oxford 2003.