Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/1 Winter 2013, p.1793-1816, ANKARA-TURKEY ESRÂR DEDE DİVANI’NDA RENKLER Mahmut KAPLAN * ÖZET Esrâr Dede, klasik şiirimizin önemli simalarından biridir. Mevlevîliğe intisap ettikten sonra şiire başlamış, önemli eserler meydana getirmiştir. Şeyh Galib’in dostluğunu kazanmıştır. Şairin divanı dışında tezkiresi ve lügati bulunmaktadır. Esrar Dede, duygu ve düşüncelerini anlatmak için renk ifade eden kelimeleri sık kullanmıştır. Renk kelimeleri kültürel mirasın da önemli taşıyıcılarıdır. Varlıkları tasvir ve tarifte kullanılan renkler toplumun bazı metinlerde sembolik anlamlar da kazanır. Türkçede bazı renklerin yön bildirdiği bilinmektedir. Renkler bazen duyguları anlatmak için kullanılır, kişinin ruh hallerini ifade ederler. Tabiat manzaralarını tasvir etmek için renkler şairlerin elindeki en önemli araçlardır. Şair, tabiatı renk kelimeleri ile gözler önüne serer, renkler vasıtasıyla duygu ve düşüncelerini sembolik ifadelerle dile getirir. Kasidelerin nesiplerinde yapılan tasvirlerde renklerin önemli görevleri vardır. Çoğu gazelleri âşıkane olan Esrar Dede de duygu ve düşüncelerini anlatmak için renk sıfatlarına başvurmuştur. Esrar Dede Divanı’nda özellikle siyah ve kırmızı hâkim renkler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu renkler varlıkları tasvir etmek ve tasavvufî bir takım durumları anlatmak için kullanılmıştır. Kara, genel olarak gece, saç ve karanlık tasvirlerinde karşımıza çıkar. Ayrıca kara baht, talihsizlik gibi durumları tasvir etmede bu renge başvurulur. Kırmızı, gül, şafak, kan, dudak tasvirlerinde karşımıza çıkar. Bu iki temel renk dışında beyaz, sarı, yeşil ve tasavvufî durumları ifade eden renksizlik, bî-renklik şairin kullandığı renkler arasında yer almıştır. Esrar Dede’nin bir Mevlevî olduğu göz önüne alındığında renklerin onun şiirinde ne kadar önemli olduğu anlaşılır. Bu makalede kullandığı renkler metindeki bağlamları içinde değerlendirilerek Esrar Dede’nin renk algısı tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmada kullanım sıklıklarına göre renkler sıralanıp incelenmiştir. Yazı genel bir değerlendirme ile tamamlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Esrâr Dede, renk, siyah, kırmızı, yeşil. COLOURS IN DIVAN OF ESRÂR DEDE ABSTRACT Esrâr Dede is one of significant figures of our classical poetry. After becoming affiliated with Mevleviyeh, he embarked upon poetry, bringing forth remarkable works. He made friends with Şeyh Galib. The poet has a collection of biographies and dictionary as well as a divan. * Prof. Dr. Fatih Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, El -mek: mahmutkaplan53@gmail.com