Çocuk Hastaların Hastane Yatışları Sırasında Gelişimlerinin Desteklenmesi Gülsüm ATAY *, Zeynep ERAS **, İlgi ERTEM *** Çocuk Hastaların Hastane Yatışları Sırasında Gelişimlerinin Desteklenmesi Hastalık ve hastaneye yatış süreci çocukların gelişimini olumsuz etkileyen biyolojik ve psikososyal strese neden olmaktadır. Çocukların gelişiminin desteklenebilmesi için bu stresin azaltılması önemlidir. Yazımızda hastanede yatan çocukların gelişimlerini destekleyici yöntemler anla- tılmaktadır. Anahtar kelimeler: Hastanede yatan çocuk, gelişimin des- teklenmesi, çocuk gelişimi, sağlık hizmeti Çocuk Dergisi 2011; 11(1):1-4 Developmental Support of Children During Their Hospitalizations Disease, and process of hospitalization cause biological and psychosocial stress that adversely affect child’s deve- lopment. It is important to decrease those stresses for the support of child’s development. This review is about the approaches of developmental support of hospitalized children. Key words: Hospitalized child, developmental support, child development, health care J Child 2011; 11(1):1-4 Çocuk Dergisi 11(1):1-4, 2011 doi:10.5222/j.child.2011.001 Derleme GİRİŞ Hastaneye yatış sürecinin çocuk ve ailesinin yaşamla- rında yaratığı maddi ve sosyal değişikliklerin, hastalı- ğa, hastane ortamına, yapılacak uygulamalara yabancı olmanın ve uygulamalar üzerinde kontrolünün olma- dığı duygusunun yarattığı psikososyal stresin yanı sıra hastalıklar ve tedavilerinin santral sinir sistemine etki- leri ve bunların getirdiği biyolojik stres hastanede yatan çocukların gelişimlerinin olumsuz etkilenmesi- nin nedenleridir (1-4). Psikososyal stres akut hastalıklar nedeniyle kısa süreli hastane yatışında bile ortaya çık- maktadır. Çocuklarda hastaneye yatmaya bağlı olabi- lecek psikolojik sorunların resim çizme yoluyla tanım- landığı, yaş ortalaması 10.5±1.25 yıl olan ve 20 akut hastalık, 20 kronik hastalık nedeniyle hastaneye yatan çocuk ve kontrol grubu olarak hastane deneyimi olma- yan 20 sağlıklı çocuk ile yürütülen tanımlayıcı bir araştırmada psikososyal stres ile ilişkili sorunların görülme oranının akut hastalık nedeniyle yatanlarda % 92.4’e kadara yükseldiği bildirilmektedir (5) . Hasta- lık ve hastaneye yatış sürecinde ortaya çıkan biyolojik stres ve psikososyal stres kortizol salınımını arttırmak- tadır. Uzun süreli ve yüksek kortizol düzeyi sinir siste- minin çalışmasını etkilemekte ve beyinde öğrenme ve anımsamayla ilgili bölgede yapısal değişikliklerin gelişmesine ve gelişimin olumsuz etkilenmesine neden olmaktadır (6,7) . Hastalığın çocuk gelişimine olumsuz etkilerinin engel- lenebilmesi ya da azaltılabilmesinde hastalık ve olası olumsuz etkilerinin etkin tıbbi tedavisinin sağlanarak biyolojik stresi azaltmaya çalışmanın yanı sıra gelişen psikososyal stresle de baş edilmesi önemlidir. Çocuk hastaların hastane deneyiminde gelişen psikososyal stresin engellenmesi yaklaşımları şunlardır: 1) Aile merkezli bakım yaklaşımı, 2) Tedavi edici oyun (the- rapeutic play), 3) Çocuk yaşam hizmetleri (child life services) 4) Eğitim etkinlikleri (hastane okulları) 4) Ağrı kontrolü. Aile Merkezli Bakım Yaklaşımı Aile merkezli bakım hastalığın tedavisi ve ilgili diğer sağlık hizmetleri süreçlerinde aile ve sağlık çalışanı- nın ortak kararlar alarak işbirliği içinde çalıştıkları bir sağlık hizmeti yaklaşımıdır (8,9) . Gelişmiş ülkelerde aile merkezli bakım hasta tedavisinin ve sağlık hiz- metlerinin kalitesini arttırmak için yapılması gere- Alındığı tarih: 21.06.2011 Kabul tarihi: 01.07.2011 * Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Gelişimsel Pediatri Ünitesi ** T.C. Sağlık Bakanlığı Dr. Zekai Tahir Burak Kadın Sağlığı Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Gelişimsel Pediatri Ünitesi *** Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Gelişimsel Pediatri Ünitesi Yazışma adresi: Yard. Doç. Dr. Gülsüm Atay, Başkent Üniver- sitesi, Ümitköy Polikliniği, Mutlukent Mahallesi 92 Sok No: 17 Ümitköy, Ankara e-posta: gulsumatay@gmail.com 1