66 Czas Kultury 4/2019 Odrzucenie protezy: performans, polityka, tożsamość Magdalena Zdrodowska Artykuł powstał w ramach projektu sfinansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2014/15/D/HS2/03252 – projekt „Telefon, kino i cyborgi. Relacje rozwoju technologii i społeczności niesłyszących w XX i XXI wieku” Proteza jest obiektem o tak złożonym społecznym i kulturowym charakterze, że Kathrine Ott, defi- niując ją, rozpoczyna od stwierdzenia, że jedna, wyczerpująca definicja protezy nie jest możliwa [397]. Jej wymowa i wpisane w nią sensy zależne są w dużej mierze od dyskursu, w jakim się pojawia. Dla paradygmatów medycznych, rehabilitacyj- nych czy inżynieryjnych proteza jest instrumen- tem służącym „naprawianiu” deficytów ciała. W podejściach krytycznych, reprezentowanych na przykład przez studia nad niepełnosprawno- ścią, eksponowane są zaś złożone, tożsamościowe, polityczne i kulturowe aspekty związane tak z używaniem, jak i nieużywaniem protez. Pamię- tając o niejednoznaczności protezy, zarówno jako fizycznego, materialnego obiektu wbudowanego w codzienność użytkowników, jak i poręcznej, chętnie eksploatowanej metafory, w artykule tym skoncentruję się na szczególnym jej aspekcie. Zawieszając wywód między dyskursem medyczno- -dobroczynnym a krytycznym, ukażę protezę jako dar, a jednocześnie wieloznaczną obligację wiążącą zarówno tego, kto obdarowuje, jak i obdarowywa- nego. Proteza przedstawiona zostanie jako element społecznej ekonomii daru, którego odrzucić niepo- dobna, a który jednak bywa odrzucany. Instytut Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego