13 KULTURA SZKOŁY KULTURA SZKOŁY, JEJ TRWANIE I ZMIANA. O SILE ODDZIAŁYWANIA „GRAMATYKI SZKOŁY” Maria Czerepaniak-Walczak WPROWADZENIE Na edukacji zna się każdy. Przybiera to szcze- gólne nasilenie w sytuacjach napięć wywołanych reformą systemu. To upoważnia ludzi do wyraża- nia opinii o szkole i nauczycielach. W opiniach tych uwidacznia się „konwencjonalna mądrość”, to znaczy przywiązanie mówiących do wła- snych, osobistych przekonań, resentymentów, nieuwzględnianie rzeczywistych i potencjal- nych warunków rozwoju osoby i społeczeństwa, stanu wiedzy naukowej z różnych dyscyplin, w tym z pedagogiki i psychologii. Przybiera to szczególne nasilenie w sytuacjach napięć wywo- łanych administracyjnym regulowaniem edukacji z pomijaniem głosu nauczycieli, lekceważeniem upominania się o uznanie ich pracy jako czynnika dobrostanu jednostkowego i zbiorowego. Jest to pogłębiane decyzjami wywodzonymi z „jedynej słusznej racji”. To powoduje, że równie szkodliwe jak upolitycznienie edukacji jest jej zanurzenie w potocznym, pozbawionym refleksji przywią- zaniu do tradycji. Do schematów i stereotypów urastających do rangi najważniejszej reguły, a mających swoje korzenie w XIX-wiecznym modelu edukacji, skupionym na encyklopedy- zmie i behawioryzmie. Wiele z tych schematów myślowych można było zaobserwować w czasie nauczycielskich protestów wiosną 2019 roku. Reakcje społeczne na strajki z jednej strony były wyrazem troski o jakość szkolnej edukacji, z drugiej jednak wska- zywały na przywiązanie do koncepcji szkoły, która jest bardziej „polityczna” niż „pedago- giczna”. I bardziej „behawiorystyczna” niż „konstruktywistyczna”. Szkoły, która jest miej- scem „normalizowania”, to znaczy zrównywania wszystkich do ustalonych odgórnie norm. Jest miejscem egzaminowania, dyscyplinowania, oce- niania. W której „orzekanie staje się zaleceniem” [Marcuse 119], a edukacja skupiona jest na pil- nowaniu, by wszystko było poprawne, zgodne z zasadami, ze znanymi, oswojonymi wzorami i modelami. Jest to widoczne zarówno w sytu- acjach trwałości i podtrzymywania istniejącego porządku, jak i w sytuacjach protestu, działań ukierunkowanych na zmianę. Normy i wzory „(w) pajane i wbijane w umysł, powodują zamykanie się tego umysłu w kręgu warunków wyznaczonych formułą” [119]. Są one znaczącymi czynnikami utrwalania istniejącej kultury, dla której są tym samym, czym dla języka jest gramatyka, czyli sko- dyfikowane zasady budowy danego języka, jego — Wydział Humanistyczny, Uniwersytet Szczeciński artykuł recenzowany / peer-reviewed article