401 Jarosław Horowski* Wychowanie do przebaczenia a edukacja religijna Wprowadzenie Przedmiotem niniejszych analiz jest wychowanie do przebaczenia, a konkretnie jego aspekty związane z edukacją religijną. Refeksja podjęta zostanie w obszarze flozofi wychowania. Oznacza to, że przedmiotem badań nie będą konkretne działania i treści z obszaru edukacji religijnej odnoszące się do kwestii relacji międzyludzkich i przebaczenia, ale zasady wychowania do przebaczenia, które odnoszą się do edukacji religijnej. Poszukiwania podporządkowane zostaną odpowiedzi na pytanie o zasady edukacji religijnej, spełniające kryterium roz- tropnego wychowania do przebaczenia. Kontekstem do podjęcia niniejszych analiz jest krytyczne podejście do wychowania do przebaczenia, w ramach którego uprawnione jest postawienie pytania o wartość realizacji takiego celu, jakim jest gotowość do przebaczenia. Przebaczenie uznawane jest za wysoką wartość ze względu na jego pozytyw- ne skutki 1 , a także z uwagi na to, że dzięki niemu możliwe jest, przynajmniej częściowe, ograniczenie przez pokrzywdzonego konsekwencji zła, popełnio- nego przez innego człowieka 2 . Uznanie, a nawet podziw, z jakim spotykają się akty przebaczenia, sprawiają, że do przebaczenia podchodzi się bezkrytycznie, a osoby pokrzywdzone często odczuwają presję, aby przebaczyć. Równocześnie nieprzygotowany akt przebaczenia może w pokrzywdzonym i jego otoczeniu potęgować skutki zła. Krytyczne podejście do przebaczenia, nakazujące ostroż- ność w wychowaniu do przebaczenia, nie jest zatem podawaniem w wątpliwość ** Dr hab. Jarosław Horowski – Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, sekretarz Zespo- łu Pedagogiki Chrześcijańskiej Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN. 1 Por. R. Bassett, E. Carrier, K. Charleson, N.R. Pak, R. Schwingel, A. Majors, M. Pitre, A. Sun- dlof-Stoller, C. Bloser, Is It Really More Blessed to Give Tan to Receive? A Consideration of Forgiveness and Perceived Health, „Journal of Psychology & Teology” 2016, nr 1, s. 28-30. 2 Por. M. Szulakiewicz, Fenomenologia przebaczenia – moralny i metafzyczny wymiar prze- baczenia, „Paedagogia Christiana” 2016, nr 37(1), s. 97-120.