Sálfræðiþing 2009 Ráðstefnurit Sálfræðiritið, 14. árg. 2009 – Fylgirit 1 68 Forvörn þunglyndis meðal ungmenna; mat á árangri sex mánuðum eftir námskeið. Eiríkur Örn Arnarson, W. Edward Craighead 2 1 Sálfræðiþjónustu LSH, endurhæfingarsviði og Læknadeild H.Í. og 2 Sálfræðideild Emory-háskóla, Atlanta, Georgíu, U.S.A.. Forvörn þunglyndis meðal ung- menna Meiri háttar þunglyndiskast (MHÞ) og óyndi er algengt, hamlandi og langvarandi og á oftast upptök seint á táningsaldri. Rannsóknir hafa leitt í ljós að allt að fjórðungur ungmenna muni eiga við MHÞ eða óyndi að stríða áður en framhaldskóla sleppir. Börn sem upplifa MHÞ eiga frekar á hættu að fá slík köst síðar á líf- sleiðinni. Vendipunktur fyrir þróun fyrsta þun- glyndiskasts er á aldrinum 14-15 ára og um 18 ára aldur hafa 19% ungmenna þegar greinst með MHÞ. Lagt var mat á langtímaárangur námskeiðs, sem sniðið er til að koma í veg fyrir þróun þunglyndis þeirra, sem ekki hafa uppli- fað MHÞ. Þátttakendur voru 171 nemandi úr 9. bekk grunnskóla, sem taldir voru í áhættu að þróa þunglyndi eða óyndi vegna margra eink- enna þunglyndis eða neikvæðs skýringarstíls. Þeim sem uppfylltu skilyrði fyrir þátttöku var dreift af handahófi í tilrauna- og viðmiðunarhópa. Hittust hópar í 14 skipti. Námskeiðin byggðust á sálfélagslegu líkani og var farið í viðnám þátta sem taldir er tengjast þróun þunglyndis. Hugmyndafræðilega og við framkvæmd var stuðst við kenningar hugræn- nar atferlismeðferðar. Með greiningarviðtali kom í ljós við 6 mánaða eftirfylgd að um tæplega 2% þátttakenda í tilrauna- og rúmlega 13% í samanburðarhópi höfðu uppfylltu skil- merki fyrir þunglyndi eða óyndi. Niðurstöður sýna að sporna megi við þróun þunglyndis ungmenna. Inngangur Meiri háttar þunglyndi (MHÞ) er alvarlegur heilbrigðisvandi meðal ungmenna. Á níunda áratugnum birtust niðurstöður faraldsfræðilegra rannsókna sem bentu til hárrar tíðni þunglyndis og sjálfsvíga hjá unglingum. Eftir að þriðja skilmerkjaskrá bandaríska geðlæknafélagsins (DSM-III, 1980) var gefin út var farið að greina einkenni þunglyndis barna og unglinga með skilmerkjum fyrir greiningu þunglyndis ful- lorðinna. Notkun sömu skilmerkja og fyrir ful- lorðna leiddi til þess að þunglyndi ungmenna var staðfest (Racusin og Kaslow, 1991) og varð hvati til rannsókna á þunglyndi barna og un- glinga. Faraldsfræðilegar rannsóknir gefa til kynna að milli 3 til 12% ungmenna sýni mörg eink- enni þunglyndis (Eiríkur Örn Arnarson o.fl., 1994; Hildur Jóhannsdóttir, 1996). Algengi þunglyndis er talið vera að aukast (Eaton o.fl., 1989; Lewinsohn o.fl., 1993). Í rannsókn Lewinsohn o.fl. (1993) kom fram að um 14% ungmenna greinast með þunglyndi/óyndi fyrir 15 ára aldur. Þunglyndi verður fyrst vart hjá yngri aldurshópum nú en áður (Burke o. fl., 1990; Kovacs o. fl., 1994; Lewinsohn o. fl., 1994). Langsniðsrannsókn frá Nýja Sjálandi staðfesti fyrri niðurstöður þversniðsrannsókna sem höfðu bent til þess að við 15 ára aldur ykist tíðni fyrsta MHÞ. Á þeim aldri fer að skilja á milli drengja og stúlkna og seint á táningsaldri greinast helmingi fleiri stúlkur en drengir með MHÞ (Hankin o. fl., 1998). Rannsókn í Bandaríkjunum á 1508 táningum á aldrinum 14 til 18 ára leiddi í ljós að algengi á lífsleið var 24% (Lewinsohn o. fl., 1994). Í viðamikilli rannsókn í Bandaríkjunum greindust 25.2% ungmenna á aldrinum 15 til 24 ára með meiri háttar geðlægð (Kessler og Walters, 1998). Oldehinkel o.fl. (1999) greindu úrtak 1228 einstaklinga á aldrinum 14-17 ára og fylgdu eftir í 20 mánuði. Lífsalgengi reyndist vera 12,2% fyrir MHÞ en 3,5% fyrir óyndi. Í hverjum mánuði voru 3,4% þunglyndir í þessu úrtaki og 1,1% liðu af óyndi. Lífstíðaralgengi óyndis og þunglyndis við 18 ára aldur var 20,7%, Hankin o. fl. (1998). Algengi á lífsleið hjá fullorðnum er 17%, en hjá ungmennum er tíðnin talin vera um 20-25%. Talið er að um helmingur þeirra ungmenna sem greinast með mörg einkenni þunglyndis fái sitt fyrsta þunglyndiskast fyrir tvítugt. Talið er að nær helmingur þunglyndra unglinga þjáist jafnframt af annars konar geðröskun, s.s. kvíðaröskun (anxiety disorder), hegðunarröskun (conduct disorder), misnotkun áfengis og vímuefna (substance use disorder) og röskun á matarvenjum (eating disorder) (Rohde o.fl., 1991).