Edukacja 2012, 2(118), 20-35 ISSN 0239-6858 Nastolatki i książki – od czytania codziennego do unikania ZOFIA ZASACKA * W artykule przedstawiono wyniki badania sondażowego poświęconego czytelnictwu młodzieży. Badanie zrealizowano w maju 2010 r. na próbie reprezentatywnej uczniów klasy trzeciej z 70 gimnazjów. Jego wyniki pozwoliły na określenie społecznego zasięgu książki wśród gimnazjalistów, opisanie miejsca lektury książ- kowej wśród innych form aktywności w czasie wolnym młodzieży, jej aktywności czytelniczej w ramach obowiązku szkolnego i poza nim, wyborów i preferencji lekturowych, wartości przypisywanych satysfak- cjonującej lekturze oraz społecznego obiegu książki. Wśród czynników różnicujących praktyki czytelnicze gimnazjalistów najsilniejsza okazała się płeć. Badanie zostało zrealizowane w ramach projektu: „Czy- telnictwo polskiej młodzieży gimnazjalnej – wspólnota symboliczna i kulturowe dystanse”, który został sfinan- sowany ze środków MNiSW. * Instytut Badań Edukacyjnych. Adres do korespon- dencji: Zofia Zasacka, Pracownia Języka Polskiego, In- stytut Badań Edukacyjnych, ul. Górczewska 8, 01-180 Warszawa. Adres email: z.zasacka@ibe.edu.pl; zofiaza- sacka@wp.pl M iędzynarodowe badania czytania ze zrozumieniem, takie jak PISA, PIRLS (OECD, 2010; Mullis, Martin, Kennedy i Foy, 2007) czy inne poświęcone umiejęt- nościom piśmienniczym oraz postawom i praktykom czytelniczym (NAEP, 2011), wykazują, że uczniowie czytający często, chętnie i z zainteresowaniem i mający po- zytywny stosunek do czytania, osiągają po- nadprzeciętne wyniki w testach czytania ze zrozumieniem oraz przezwyciężają ne- gatywny wpływ niskiej pozycji społeczno- ekonomicznej ich rodziny pochodzenia. Ba- dania empiryczne dowodzą również, że je- dynie czytanie, które dostarcza przyjem- ności, może konkurować z alternatywnymi rozrywkami. Warunkiem podstawowym jest tu pewna sprawność czytelnicza. Sa- modzielny wybór książki jest silnie związa- ny z wewnętrzną motywacją (Brophy, 2004; Guthrie i Wigfield, 2000), która wynika z przywiązywania wagi do czytania, a tak- że z przekonania, że czynność ta jest sama w sobie wartościowa. Cytowane badania międzynarodowe (PISA, PIRLS) dowodzą też istnienia dużych róż- nic w kompetencjach i praktykach czytel- niczych. Podobne wnioski płyną z anali- zy wyników części humanistycznej egzami- nu gimnazjalnego (CKE, 2010, 2011): naj- wyższe wyniki uzyskują uczniowie z dużych miast, a najniższe uczniowie ze szkół wiej- skich; jeszcze większe różnice zaobserwowa- no między wynikami dziewcząt i chłop- ców. Również ogólnopolski sondaż czy- telnictwa gimnazjalistów zrealizowany w 2003 roku (Zasacka, 2008), jak również inne badania monitorujące różne formy pi- śmienności dzieci i młodzieży (Clark, Torsi i Strong, 2005; Clark i Douglas 2011; Love i Hamston, 2003; OECD, 2010) wykazują jej społeczne uwarunkowania oraz przewa- 2. Zasacka.indd 20 2013-02-22 12:55:10