7 Czarownice są wśród nas Czarownice Mony Chollet i ich historiograficzne inspiracje. Esej historiograficzny Od ponad 25 lat w polskiej historiografii prężnie rozwijają się różne nurty badań, które w centrum swojego zainte- resowania stawiają zagadnienie nowożytnych procesów o czary 1 . Wśród najważniejszych polskich historyków, którzy tylko w ostatnich latach zajmują się tym tema- tem, wymienić należy między innymi Tomasza Wiślicza, Jacka Wijaczkę oraz Małgorzatę Pilaszek. Jednocześnie, wraz ze wzrostem popularności różnorakich serwisów popularnonaukowych, które uprzystępniają oraz upo- wszechniają wyniki nierzadko trudnych do zrozumie- nia dla niewyrobionego odbiorcy badań, wzrasta zain- teresowanie życiem codziennym w minionych wiekach. Choć wielka polityka nadal dominuje w powszechnym postrzeganiu tego, „czym tak naprawdę jest Historia”, to coraz częściej na łamach portali internetowych oraz na sklepowych półkach znaleźć można artykuły i książ- ki popularnonaukowe, które podejmują temat na przy- kład historii kobiet, religii czy przestępczości w dawnych wiekach. Rozbudzający zbiorową wyobraźnię temat no- wożytnego „czarownictwa” łączy wszystkie te, bardzo w ostatnich latach popularne, zagadnienia. Tym, co wyróżnia Czarownice. Niezwyciężoną siłę ko- biet – przedmiot mojego zainteresowania w tym tekście – na tle innych popularnych obecnie publikacji, jest osoba autorki. W odróżnieniu bowiem od większości osób po- dejmujących się pisania na ten temat Mona Chollet nie jest ani historyczką, ani religioznawczynią, lecz pisarką i eseistką. Na swoim koncie posiada liczne artykuły, dru- kowane między innymi w „Charlie Hebdo”, jak również nagrywane dla internetowego Arte Radio materiały ra- diowe, w których porusza temat różnorakich problemów społecznych, przede wszystkim współczesnego femini- zmu oraz mediów. 1 Aby oddać sprawiedliwość klasykom gatunku, należy jednak przyznać, że podobne badania na Zachodzie ewoluują nieprze- rwanie co najmniej od przełomu lat 60. i 70. XX w. – czasów, gdy w Polsce publikował natentematniemal wyłącznie Bohdan Baranowski.Jego prace,zewzględunaznaczące niedociągnięcia metodologiczne,zdążyły się dziś poważniezdezaktualizować. Czarownice… nie odbiegają znacząco od tej tematyki – to obszerny esej feministyczny, w którym Mona Chol- let skupia się na postaciach współczesnych kobiet, nie- godzących się na zastany porządek społeczny. Ze wzglę- du na głoszone poglądy bohaterki Czarownic… nierzadko spotykają się z ostracyzmem ze strony swojego otoczenia. Szukając wspólnych wartości, odwołują się one do trady- cji prześladowanych przed wiekami czarownic, upatrując w nich swoich duchowych przodkiń. Kobiety te różni nie- mal wszystko: religia, wykształcenie, pozycja zawodowa, stan cywilny, łączy zaś jedno – potrzeba poczucia wspar- cia i zrozumienia ze strony innych, podobnie myślących o współczesnym społeczeństwie kobiet. Odwołując się do haseł takich jak: „czarownica”, „czary”, „polowania”/ „prześladowania”, bohaterki opowieści Mony Chollet są w stanie stworzyć z jednej strony zwarty, a z drugiej bar- dzo egalitarny i łatwo modulowany, ponadwyznaniowy i ponadnarodowy ruch kobiecy: Jako że czary są pewną praktyką, nie musi im towarzy- szyć żaden kult religijny, acz bez trudu mogą się z nim łączyć – objaśnia Mael, francuska czarownica. – Nie ma między nimi zasadniczej sprzeczności. Dlatego czarownice znajdujemy wśród wyznawczyń religii mo- noteistycznych (chrześcijaństwa, islamu, judaizmu), istnieją czarownice ateistki, czarownice agnostyczki oraz czarownice wyznające religie pogańskie i neopo- gańskie (politeizm, wiccanizm, kulty hellenistyczne itp.) [Chollet 28-29]. Z tego względu Czarownice… Mony Chollet są książką bar- dzo aktualną i współczesną, w umiarkowanym stopniu odwołującą się do tematyki historycznych, nowożytnych procesów o czary i polowania na czarownice. Niemniej, tak jak bohaterki eseju odwołują się do przeszłości, poszuku- jąc w niej wartości, które mogłyby wspólnie respektować, tak i jego autorka rości sobie prawo do opisywania i wy- rokowania na temat minionych epok, odwołując się do szeregu bardziej, mniej lub całkowicie nieartykułowanych Łukasz Hajdrych Wydział Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Insty tut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk ORCID: 0000-0002-2138-5988 artykuł recenzowany / peer-reviewed article