ISSN 1563-0315, еISSN 2663-2276 Recent Contributions to Physics. №3 (74). 2020 https://bph.kaznu.kz © 2020 Al-Farabi Kazakh National University 49 ҒТАМР 29.19.04 https://doi.org/10.26577/RCPh.2020.v74.i3.07 С. Опахай * , К.А. Кутербеков, С.А. Нұркенов Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Қазақстан, Нұр-Сұлтан қ., * e-mail: serikjan_0707@mail.ru МЕТАЛЛ ТІРЕУІШІ НЕГІЗІНДЕГІ ҚАТТЫ ОКСИДТІ ОТЫН ЭЛЕМЕНТТЕРІ ҮШІН NIAI ИНТЕРМЕТАЛДЫҚ ҚОСЫЛЫСЫНЫҢ СИНТЕЗІ Кеуекті металдарды қолданудың перспективті бағыттарының бірі металл тіреуіші негізіндегі қатты оксидті отын элементтері болып табылады. Қазіргі таңда металл тіреуішті құрылым тіреуіш міндетін керамикалық электрод немесе электролит атқаратын қатты оксидті отын элементтерімен салыстырғанда жылдам іске қосылу, зор сенімділік, механикалық тұрақтылық, термоциклденуге төзімділігіне байланысты үлкен қызығушылық тудыруда. Сонымен қатар, отын элементтерінің құнын кеуекті металл пластинасын тірек қызметін орындайтын құрылымға көшіру арқылы азайтуға болады, мұнда электролиттер мен электродтар жұқа пленка түрінде жабылады. Көп жағдайда тот баспайтын болаттар қатты оксидті отын элементтерінің металл тіреуіштерін дайындау үшін қолданылады, өйткені олардың жылулық кеңею коэффициенттері отын ұяшықтарының басқа компоненттерінікіне жақын болады және тотығу процесіне жоғары төзімділік көрсетеді. Алайда, жоғары температурада Fe, Cr металды негіз бен анодты Ni арасында реакция жүреді, бұл анодтың каталитикалық белсенділігінің төмендеуіне әкеледі. Осы мәселені шешудің тиімді жолы Ni немесе NiAl интерметаллидті қосылысы негізіндегі металл тіреуіштерін дайындау болып табылады. Сондықтан аталған шолу мақалада әлемдік ғалымдардың NiAl интерметалдық қосылыстарды синтездеу ерекшеліктері мен әдістері, синтез термодинамикасы, сипаттамалары, процесс параметрлері және реакцияның ерекшеліктері туралы жазған еңбектерін егжей-тегжейлі талқылаймыз. Түйін сөздер: қатты оксидті отын элементтері (ҚООЭ), металл тіреуіші, интерметалды қосылыстар, жылулық жарылыс, адиабатикалық температура. S. Opakhai*, K.A. Kuterbekov, S.A. Nurkenov L.N Gumilyov Eurasian National University, Kazakhstan, Nur-Sultan, *е-mail: serikjan_0707@mail.ru Synthesis of NiAI intermetallic compound as a metal support for solid oxide fuel cells One of the promising areas of application of porous metals are solid oxide fuel cells on a metal base. Structures with a metal base are of great interest due to the possibility of quick start, greater reli- ability, mechanical stability, resistance to thermal cycling in comparison with solid oxide fuel cells in which ceramic electrodes or electrolyte are used as the supporting base. In addition, the cost of fuel cells can be reduced by moving to a design in which a porous metal plate performs the supporting function, and the electrolyte and electrodes are deposited in the form of thin films. In most cases, stainless steel is used for the manufacture of supporting metal substrates for SOFCs because they have a coefficient of thermal expansion (CTE) close to that of other components of the fuel cell and high oxidation resistance. However, at high temperatures, a reaction occurs between Fe, Cr from the metal base and Ni from the anode, which leads to a decrease in the catalytic activity of the latter. To solve this problem, the inter- action of Cp with Ni is the manufacture of metal bases based on Ni, Ni-Al intermetallic compounds. In this review, we discuss in detail the work of world scientists on the synthesis of Ni-Al intermetallic compounds, especially methods, synthesis thermodynamics, characteristics, process parameters, and reaction features. Key words: solid oxide fuel cells (SOFC), metal substrate, intermetallic compounds, thermal explo- sion, adiabatic temperature.