Świat i Słowo filologia | nauki społeczne | filozofia | teologia 1(30)/2018 Studia i szkice Jaroslaw Pacula Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej jpacula@ath.bielsko.pl Faustyna Pressel Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej Stan obecny i przyszłość gwary w Trójwsi Beskidzkiej (doniesienie z badań nad edukacją regionalną na Podbeskidziu) Gwara śląska pozostaje językiem określonego miejsca i czasu. […] Nabiera nieraz mocy rytuału niedostępnego dla niewtajemniczonych 1 . Przy założeniu, że tożsamość jest „spotkaniem teraźniejszości z prze- szłością i antycypowaną przyszłością” 2 , to posługiwanie się językiem re- gionalnym (gwarą) przez rdzennych mieszkańców jakiegoś miejsca można uznać za swoisty rytuał kulturowy, praktykę codzienności umożliwiającą lokalnym tradycjom przetrwać i przenieść się w przyszłość 3 . Zachowanie gwary jest więc szczególnie istotnym i trudnym wyzwaniem, koniecznym do zrealizowania, tym bardziej że wciąż postępuje „uwalnianie się ze 1 E. Sławkowa, Być STELA. Z zagadnień edukacji regionalnej na Śląsku Cieszyńskim, Katowice 2003, s. 57. 2 J. Nikitorowicz, Tożsamość a akomodacja, [w:] Studia Etnologiczne i Antropologiczne. T. 1: Śląsk Cieszyński i inne pogranicza w badaniach nad tożsamością etniczną, narodową i regionalną, red. I. Bukowska-Floreńska, H. Rusek, Kato- wice 1997, s. 169. Por. M.S. Szczepański, Od identyfikacji do tożsamości. Dynamika śląskiej tożsamości – prolegomena, [w:] Dynamika śląskiej tożsamości, red. J. Janeczek, M.S. Szczepański, Katowice 2006, s. 19–26. 3 Określenie „rytuał” pojawia się tutaj w sensie wtórnym, jako zespół zachowań, których częste powtarzanie (się) tworzy jakiś zwyczaj. Inna sprawa, że rytuały językowe (formuły, schematy zachowań językowych), jak na przykład akty powitania, pożegnania, składania życzeń, pozdrowienia przy pracy czy rzucania klątwy, pozostają w nierozerwalnym związku z rytuałami społecznymi, obrzędami, wierzeniami itd. doi.org/10.5281/zenodo.2562724