Tạp chí Khoa học và Công nghệ 133 (2019) 101-106 101 ánh giá mức độ ô nhiễm các độc tố hữu cơ khó phân hủy nhóm hydrocacbon thơm đa vòng (PAHs) trong trầm tích sông hồ Hà Nội, Việt Nam Occurrence of Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs) in Sediments from Some Rivers in Hanoi, Vietnam Phùng Thị Vĩ, Nguyễn Thúy Ngọc, Trương Thị Kim, Nguyễn Thị Quỳnh, Nguyễn Thị Mai, Dương Hồng Anh, Phạm Hùng Việt * Trường ại học Khoa học Tự nhiên, ại học Quốc Gia Hà Nội ến Tòa soạn: 01-12-2017; chấp nhận đng: 20-3-2019 Tóm tắt Nghiên cu này kho sát s có mt ca các hydrocacbon thơm đa vòng (PAHs) trong các mu trm tích đc thu thp t mt s sông h Hà Ni. Tng hàm lng PAHs nm trong khong t 155 đn 5.505 ng/g. Hàm lng các cu t PAHs đc phát hin trong nghiên cu này hu nh đu thp hơn so vi các ch tiêu cht lng trm tích theo QCVN 43: 2012/BTNMT ngoi tr dibenzo[a,h]anthracen (vt ngng cho phép t 1,13 đn 4,69 ln).Thành phn các cu t PAHs trong mu trm tích cho thy s u th ca các cu t có khi lng phân t ln và ch ra ngun gc ca chúng t du m và quá trình đt cháy. Các kt qu ca nghiên cu đã góp phn cung cp d liu v s có mt và bc đu xác đnh ngun gc ca PAHs trong mu trm tích đc thu thp t sông h. Từ khóa: PAHs, trầm tích, sông hồ. Abstract This study investigated the occurrence of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in sediment samples collected from some rivers in Hanoi. The total PAH concentrations varied from 155 to 5505 ng/g. PAH concentrations detected in the present study were mostly less than the existing sediment quality criteria arccording to QCVN 43: 2012/BTNMT but dibenzo[a,h]anthracene (exceeded allowable limits from 1.13 to 4.69 times). The PAH composition patterns in sediment samples suggest the dominance of high molecular weight compounds and indicate important pyrolytic and petrogenic sources. The results of this study contributed to the data on the occurrence and initial identification of the sources of PAH in sediment samples from some rivers in Hanoi. Keywords: polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs), sediment, river. 1. Giới thiệu 1 Trong những thập niên gần đây, các hydrocarbon thơm đa vòng (PAHs) đã và đang thu hút sự chú ý đáng kể do những tác động tiêu cực của chúng tới hệ sinh thái và sức khoẻ con người. PAHs là các chất ô nhiễm hữu cơ nguy hiểm độc hại, bao gồm 16 chất được Tổ chức bảo vệ môi trường Hoa K (EPA) liệt vào danh sách ưu tiên kiểm soát bởi chúng có khả nng gây ung thư, gây quái thai, gây đột biến và bền vững trong môi trường [1, 2]. PAHs phát sinh chủ yếu từ các hoạt động của con người (đốt than công nghiệp và dân dụng, phát thải xe cộ, đốt rơm rạ,...) và sau đó vận chuyển vào môi trường đô thị, làm tng thêm hàm lượng của chúng theo khu vực địa lý. Các con sông chảy qua đô thị là một phần quan trọng của hệ thống đô thị, hoạt động như một * ịa chỉ liên hệ: Tel: (+84) 913.572.589 Email: phamhungviet@hus.edu.vn nơi tiếp nhận các chất gây ô nhiễm chuyển vào môi trường xung quanh [3]. Với sự gia tng dân số và mở rộng đô thị, lượng nước mặt, nước thải sinh hoạt và nước thải công nghiệp đã tng lên đáng kể. Theo đó, một lượng lớn PAHs được vận chuyển đến tầng nước và tích ly trong trầm tích [4, 5]. Ở Việt Nam, nhiên liệu hóa thạch như xng, dầu, than đá, than cốc, gỗ... vẫn được sử dụng rộng rãi phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt và sản xuất. Việc các nhiên liệu hóa thạch đốt cháy không hoàn toàn có khả nng sinh ra PAHs [6]. Các chất này phát tán chủ yếu vào môi trường không khí lúc ban đầu. Do đó, các chất ô nhiễm PAHs được phân bố rộng khắp vào hệ sinh thái thông qua sự khuếch tán và lắng đọng của môi trường không khí. Trầm tích được coi là môi trường lưu trữ cuối cùng của chúng ngoại trừ các loài sinh vật. Hiện nay, hệ thống sông hồ Hà Nội gồm sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Nhuệ, Lừ và Sét đang tiếp nhận nước thải sinh hoạt, nước thải từ hoạt động sản