Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research Cilt: 11 Sayı: 57 Haziran 2018 Volume: 11 Issue: 57 June 2018 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2018.2443 İRANLI TURİSTLERİN VAN’IN SOSYO-KÜLTÜREL YAŞAMINA ETKİLERİ THE INFLUENCE OF IRAN TOURISTS ON VAN'S SOCIO-CULTURAL LIFE Meyrem AKDAĞ • Öz Her yıl Türkiye’nin Van ilinin İran sınırında bulunan Kapıköy Sınır Kapısı’ndan, tatil, dinlenme, alışveriş, sağlık, kültür ve eğlence gibi amaçlarla binlerce turist Van’a gelmektedir. Gelen turistler beraberinde kendi yaşam stratejilerini ve davranış kalıplarını da getirmektedir. Bu nedenle mevcut çalışmada Van’a gelen İranlı turistlerin kendileriyle birlikte taşıdıkları bu yaşam stratejilerinin ve davranış kalıplarının sosyo-kültürel bağlamda yöredeki aile yapılarında herhangi bir etkisinin olup olmadığı irdelenmiştir. Van ilinde önceden var olan bir takım geleneksel değerlerin varlığı sorgulanıp neler olduğu belirlenmiş, daha sonra ise kaybolan değerlerin ve gelen yeniliklerin neler olduğu saptanmıştır. Kısacası gelen İranlı turistlerin kamusal alanda yöre halkıyla girdikleri diyaloglar neticesinde karşılıklı bir etkileşimin yaşanacağı varsayımdan hareketle bu etkileşimin yöre halkının sosyal değerlerine, aile içi ilişkilerine, ahlaki kurallarına ve de kişisel davranışlarına doğrudan ya da dolaylı olarak yapmış olduğu etkiler tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Van, İranlı Turistler, Yöre Halkı, Etkileşim, Sosyal Değerler, Kişisel Davranışlar. Abstract Each year, thousands of tourists from Iran visit to the city of Van, Turkey through the Kapıköy Border Gate located on the Iranian border of Van province for different purposes such as vacation, rest, shopping, health, culture and entertainment. These Iranian tourists bring with their own life strategies and patterns of behavior together. However, it is still not known whether their visit would affect social structure of local residents in the city of Van. Therefore, in this study it was examined whether these lifestyle strategies and behavioral patterns carried by Iranian tourists to Van had any influence on the family structures in the socio-cultural context. Furthermore, a number of pre-existing traditional values in Van province has been questioned and evaluated. As a last, the lost values and the incoming innovations by the visit of Iranian tourist to the city of Van was discussed and determined. Briefly, the influence that the interaction between Iranian tourist and local people of the city of Van has made directly or indirectly on the social value, family relations, moral rules and personal behaviors was discussed with the assumption that the incoming Iranian tourists would have a mutual influence due to the dialogue with the local people in the public area. Keywords: Van, İranian Tourists, Local People, İnteraction, Social Values, Personal Behaviors. Giriş Turizm sosyal etkileşim ve değişimin önemli öğelerinden biri olarak dinamik bir süreci içermektedir ( Rızaoğlu, 2004). Bu dinamik süreç içerisinde, gelen turistlerin yaşam tarzları ve sergilemiş oldukları turistik davranış örüntüleri bölgede iletişime girdikleri yerel halkı etkilemekte, sosyo-kültürel boyutta onların inanç ve değer yargılarını, bireysel davranışlarını, aile ilişkilerini, örf-adet ve geleneksel yapılarını dönüştürebilmektedir (Özdemir, 1992). Bu etki yöre halkı ile turistlerin eğitim, kültür ve ekonomik düzeylerinin farklılığı noktasında kendini daha fazla hissettirmektedir (Demircioğlu, 1997). Başka bir deyişle sosyo-ekonomik anlamda farklılık arttıkça etkileşim oranı artmakta ve sosyal değişim daha fazla yaşanmaktadır. Bazen bu etkileşim sonucunda yöre halkı turistlerin davranış kalıplarını deneyimleyip, kendi öz değerlerini yitirebilmekte ve bunun neticesinde de kültürel dejenerasyon kendini hissettirmeye başlayabilmektedir. Öte yandan, yerel halkın gelen turistlere karşı algıları zaman içerisinde değişebilmekte, gelen turistlere ilk zamanlar çok hoşgörüyle yaklaşıyorken, bu durum stabil bir hal alınca, yerel halk turizmin sunduğu ekonomik, sosyal ve çevresel açıdan uzun vade de sağlayacağı faydalar hususunda eleştirel bakabilmektedir. Çünkü başta turizmin sadece ekonomik yönde sağlayacağı faydalara odaklanan halk, süreç içerisinde sosyal ve çevresel maliyetlerin ön plana çıkmasıyla, turizmin gerçekten olumlu etkilerinin olup olmadığı yönünde düşünmeye başlar (Butler, 1980). Bu açıdan bakıldığında dünyada en fazla turist çeken ve turizm potansiyeli açısından en elverişli ülkelerden birisi olan ülkemizin de turizme yönelik planlı ve programlı bir turizm politikasına ihtiyaç olduğu gerçeği ortaya çıkmaktadır. Bu ihtiyaç belirlenirken turistlerin hem ekonomiye yapacağı katkıların, hem de tatil yapılan destinasyonda oluşabilecek sosyal ve kültürel yapı değişikliğinin dikkate alınması gerekmektedir. Zira turizmin katma değer yaratıcı yanı yanında toplumsal değerler üzerinde de son derece etkileri bulunmaktadır (Duman, 2016:399-408). Bu anlamda çalışmamın ana eksenini oluşturan İranlı turistler, coğrafi konum itibari ile İran’ın Van şehrine yakın mesafede sınır kapısının olması nedeniyle turistik faaliyetler kapsamında (tatil, dinlenme, alışveriş, eğlence, sağlık vb.) yıl genelinde yoğun bir şekilde Türkiye’ye gelmektedirler. Nitekim TUİK • Arş. Gör., Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü.