27 Polityka Spoleczna nr 11-12/2008 WPŁYW MIGRACJI NA POLSKI SYSTEM ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO – ZMIANY PODAŻY PRACY Anna Ruzik Instytut Pracy i Spraw Socjalnych WPROWADZENIE Zmiany struktury ludności według wieku w Polsce, znane również pod pojęciem starzenia się ludności (ageing of society), są skutkiem wydłużającego się przeciętnego trwania życia, a także malejącej dzietności, czyli liczby dzieci przypadającej na jedną kobietę. Procesy migracyjne dodatkowo przyśpieszają to zjawisko. Polska należy do krajów o ujemnym saldzie migracji zagranicz- nych, co oznacza, że więcej emigrantów wyjeżdża niż imigrantów osiedla się w naszym kraju, zaś populacja emigrująca jest z reguły młodsza niż pozostająca w kraju. Artykuł przedstawia zjawisko emigracji zarobkowej z Polski i udziela odpowiedzi, jak zmieniło ono podaż pracy w ostatnich la- tach oraz czy migracje mają albo mogą mieć w przyszłości istotny wpływ na system zabezpieczenia społecznego w kraju wysyłają- cym, jakim jest Polska. Potencjalny wpływ na system zabezpieczenia społecznego zależy od demograficznych charakterystyk populacji wyjeżdżającej (m.in. wieku, wykształcenia), a zatem w pierwszej części artykułu omówiono dokładniej cechy polskich emigrantów. Następnie po- kazano zmiany liczby osób aktywnych zawodowo i pracujących w ostatnich kilkunastu latach oraz przedstawiono możliwe zależno- ści między migracjami a tym, co się działo na rynku pracy. W kolejnej części – na podstawie dostępnych badań i prostych modeli systemów zabezpieczenia społecznego – omówione zosta- ły potencjalne koszty i korzyści związane ze wzrostem emigracji. Wskazano także na możliwe skutki, które mogą pojawić się w dłu- gim okresie w zależności od, czy obecni emigranci zdecydują się wrócić do Polski (i kiedy), czy też przeniosą się do nowego miejsca zamieszkania z całymi rodzinami na stałe. Artykuł kończy podsumowanie, w którym zawarto wyniki doko- nanych ustaleń badawczych. MIGRACJE ZAROBKOWE Z POLSKI Zjawisko migracji zagranicznych może przyjmować kilka różnych form. Stosunkowo najlepiej rejestrowane w dostępnych statystykach są migracje na stałe, związane z wymeldowaniem się (emigracja) lub zameldowaniem się (imigracja) w Polsce. Dane na ten temat publikuje Główny Urząd Statystyczny. Ten typ migracji dominował przed 1989 r. Często (np. w latach 60. oraz 80.) emi- gracja z Polski na pobyt stały bywała motywowana czynnikami politycznymi. Zniesienie utrudnień związanych z wyjazdem za granicę po rozpoczęciu transformacji systemowej nie zwiększyło istotnie licz- by emigrantów na stałe, natomiast nastąpił wzrost innego rodzaju wyjazdów. Migracje po 1989 r. przybierały częściej charakter okre- sowych wyjazdów zarobkowych. Wzrost wyjazdów ze stałą zmianą miejsca zamieszkania można zaobserwować w statystykach GUS dopiero w 2006 r. (wykres 1). Zjawisko to wiązało się z decyzjami o pozostaniu w kraju docelowym wielu emigrantów z fali wyjazdów po akcesji Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. i stopniowym otwieraniem kolejnych rynków pracy krajów UE 15 * . * Od 1 maja 2004 r. rynek pracy dla nowych członków UE, w tym dla Polski, otworzyły Wielka Brytania, Irlandia i Szwecja, w kolejnych latach robiły to następne kraje. W lipcu 2008 r. pracownicy z krajów, które dołą- czyły do Unii w 2004 r., są jeszcze objęci ograniczeniami na rynku pracy w Belgii, Niemczech, Austrii i Danii.