Türkiye Parazitoloji Dergisi, 33 (2): 140 - 150, 2009 Türkiye Parazitol Derg. © Türkiye Parazitoloji Derneği © Turkish Society for Parasitology Amebiyazis, Giardiyazis ve Kriptosporidiyazis Tanısında Antijen Tarama Yöntemlerinin Yeri Yavuz UYAR, Ayşegül TAYLAN ÖZKAN Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi, Salgın Hastalıklar Araştırma Müdürlüğü, Ankara, Türkiye ÖZET: Amebiyazis, gelişmekte olan ülkelerde önemli bir halk sağlığı sorunudur. İnsanlar Entamoeba'nın morfolojik olarak identik iki türü ile enfekte olmaktadır. Entamoeba histolytica, amebik kolitis ve karaciğer absesine neden olurken, Entamoeba dispar nonivazivdir. Giardia intestinalis, dünyada tüm yaş gruplarında yaygın bir şekilde görülür. Giardiyazis özellikle sanitasyon şartlarının zayıf olduğu ve temiz su kaynaklarının bulunmadığı ülkelerde ortaya çıkan çocukluk çağı diyare vakalarından sorumludur. Hücre içi bir parazit olan Cryptosporidium parvum, immünkomprimize bireylerde ölümcül diyarelere neden olabilmektedir. İnsan bağırsak protozoonları tanısı genellikle mikroskobiye dayanmaktadır. Mikroskobik tanı ucuz olmasına karşın yoğun iş gücü ve uzmanlık gerektirmektedir. Antijen tanı yöntemleri (direkt fluoresan antikor, enzim immunoassay ve hızlı dipstick benzeri testler) hızlıdır ve deneyimli ve usta değerlendiri- cilere ihtiyaç duyulmaz. Sonyıllarda, E. histolytica, G.intestinalis ve Cryptosporidium spp.'in laboratuvar tanısı için ticari tanı kitleri mevcuttur. Bu derlemede, bu üç bağırsak paraziti için kullanılan antijen testlerinin tartışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Amebiyazis, Giardiyazis, Kriptosporidiyazis, Antijen, Tanı Antigen Detection Methods in Diagnosis of Amebiasis, Giardiasis and Cryptosporidiosis SUMMARY: Amebiasis is a significant health problem in developing countries. Humans are infected by two morphologically identical species of Entamoeba. Entamoeba histolytica causes amebic colitis and liver abscess, and Entamoeba dispar is noninvasive. Giardia intestinalis infection is seen worldwide and in all age groups. But giardiasis is especially prevalent in countries with poor sanitation and unsafe water, where it's responsible for most cases of childhood diarrhea. Cryptosporidium parvum, a protozoon, is an obligate intracellular parasite which can cause fatal diarrheal disease in immunocompromised individuals. Generally, the diagnosis of human intestinal protozoa depends on microscopic detection. Microscopic detection is inexpensive, but it is very labor-intensive and requires a skilled microscopist. Antigen detection methods (direct fluorescent antibody, enzyme immunoassay, and rapid, dipstick-like tests) can be performed quickly and do not require an experienced and skilled microscopist. Recently, commercially available diagnostic kits for the intestinal parasites E. histolytica, G.intestinalis and Cryptosporidium spp. use the laboratory diagnosis. In this review, we aimed to discuss the diagnosis of these three intestinal parasites using the antigen tests. Key Words: Amebiasis, Giardiasis, Cryptosporidiosis, Antigen, Diagnosis GİRİŞ Klasik Dışkı Bakısına Genel Bakış Parazit hastalıkları az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için halen önemli bir sağlık sorunudur. Dünya nüfusunun yaklaşık dörtte birinin, bir veya birden fazla parazite konaklık ettiği ve bu insanların çoğunun da geri kalmış ülkelerde yaşadığı tahmin edilmektedir. İnsanlarda bulunan bağırsak parazitle- rinin tanısı temel olarak dışkı, daha seyrek olarak da duedonal sıvı ve biyopsi örneklerinde parazitin çeşitli formlarının saptanmasına dayanmakta ve kullanılan direkt veya boyalı olarak dışkı mikroskopisinin birçok avantajı bulunmaktadır (14, 45). Dışkıda parazit bakısı özellikle örnekler uygun bir şekilde hazırlandığı ve yeterli sayıda örnek incelendiğinde oldukça duyarlı bir yöntem olup, tanıyı kesinleştirir ve altın standarttır. Işık mikroskobu ve bazı ucuz malzemelerin olduğu herhangi bir laboratuvarda yapılabilecek kadar basittir ve oldukça ekonomiktir. Ancak ucuz ve hızlı olan klasik dışkı bakısının bir takım dezavantajları da bulunmaktadır. Bunlar arasında en önemlisi yetişmiş insan gücüne duyulan gereksinimdir. Gerçekten bu yöntemler oldukça basit olarak görünmelerine ve kolay uygulanabilir olmalarına karşın, doğru tanı koyabilecek deneyimli mikroskopistleri yetiştirmek oldukça zor ve maliyetlidir. Bu yöntemlerin bir diğer dezavantajı da elde edilen sonuçların genellikle tekrarlanabilir, izlenebilir ve objektif olmamasıdır (45). Bağırsak parazitlerinin aralıklı atımı nedeniyle tek bir dışkı örneği ile tanı koymak her zaman Makale türü/Article type: Derleme / Review Geliş tarihi/Submission date: 02 Nisan/02 April 2008 Düzeltme tarihi/Revision date: 10 Mart/10 March 2009 Kabul tarihi/Accepted date: 13 Mart/13 March 2009 Yazışma /Correspoding Author: Ayşegül Taylan Özkan Tel: - Fax: - E-mail: aysegul.taylanozkan@rshm.gov.tr