USMOS 2013 ODTÜ, ANKARA HAREKÂT ALANI TAKTİK SİMÜLASYONLARINDA HABERLEŞME UNSURLARININ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU İbrahim GENÇ (a,b) , M. Fatih Hocaoğlu (a,b) , A. Arif Ergin (b,c) (a) İstanbul Medeniyet Üniv., Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi, Kadıköy – İstanbul, {ibrahim.genc; mfatih.hocaoglu}@medeniyet.edu.tr (b) Agena Bilişim ve Savunma Tekn. San. Tic. Ltd. Şti., Maltepe – İstanbul, {genc; hocaoglu; aergin}@AgenaBST.com (c) Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Gebze– Kocaeli, aergin@gyte.edu.tr ÖZ Harekât alanı taktik simülasyonlarında muharip unsurlar ile sensörlerin yanı sıra bu varlıkların arasındaki haberleşme şebekesini kuran varlıklarının da modellenmesi ve simülasyonuna gereksinim duyulmaktadır. Harekât alanında kullanılan haberleşme varlıkları çeşitlilik göstermekle birlikte, kavramsal model tanımında kurulan hiyerarşik modelleme yaklaşımıyla, tüm unsurların modelleri oluşturulurken modeller arasında tasarlanan ilişkiler sayesinde, modelleme ve geliştirme eforu azaltılabilmektedir. Telsiz haberleşeme modeli ise daha fazla çeşitlilik içermekte olup kullanılan haberleşme sisteminin özellikleri yanı sıra yayılım kanalında oluşan bozucu etkenler, coğrafi konumlanma, kullanılan frekans bandı bilgileri model parametrelerine dâhil edilmiştir. Telsiz haberleşme modelinde temel olarak alıcı ve verici arasındaki iletim problemi çözülmüş ve uzaktaki alıcı sisteme vericiden çıkan dalgaların ne kadar iletilebildiği belirlenmiştir. Bu çalışmada iletim hesaplarında Friis denklemi ele alınmış, onun üzerine yol kayıpları, doğa şartlarından kaynaklanan kayıplar ve kırınım yoluyla oluşan kazanç / kayıplar eklenerek / çıkartılarak geçerli modeller elde edilmiştir. Haberleşme sisteminde propagasyon formülleri haricinde röle kullanımı, telsiz çevrimine katılma ve çevrimden ayrılma, mesajlaşma protokolleri, mesaj kuyrukları gibi daha üst seviye etkileşim ve algoritmalar da ayrı modüller olarak modellenmiş ve modeller arası ilişkiler kurularak hiyerarşik bir yapıda simülasyona dahil edilmiştir. Geliştirilen modeller Uluslararası Haberleşme Birliği (ITU) tarafından yayınlanmış raporlarla karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Anahtar Kelimeler: EtSiS, Haberleşme, Modelleme, Propagasyon, Simülasyon.