Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 7 Sayı: 29 Volume: 7 Issue: 29 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 SEMA KAYGUSUZ’DAN DERSM TRAJEDSNE DAR MODERN BR ROMAN: YÜZÜNDE BR YER A MODERN NOVEL ABOUT DERSM TRAGEDY BY SEMA KAYGUSUZ: YÜZÜNDE BR YER Fethi DEMR • Öz Dersim 1938 sürecinde yaanan trajik olaylar; sosyal, kültürel, siyasi tartımalara, gerilimlere ve kutuplamalara konu olduu kadar, edebiyata ve sanata da bir biçimiyle yansır. Farklı dünya görülerine, deiik edebi anlayılara ve üsluplara sahip yazarlar, bu sancılı süreci edebi forma dökmeye, sanatsal bir biçimde ifade etmeye çalıır. Özellikle 1970’li yıllarda, Dersim trajedisine deinen romanların büyük çounluu politik ve toplumcu-gerçekçi anlatılardır. Yazarın politik mesaj verme kaygısının öncelendii bu romanlarda, roman sanatının temel unsurlarından kurgu, kiiler, anlatıcı, anlatım teknikleri gibi öelere pek dikkat edilmez. Dersim trajedisini konu edinen romanların bir dier gurubunu ise avangart örneklerini 2000’lı yıllarla vermeye balayan modern romanlar oluturur. Bilinç akıı, iç monolog, iç çözümleme, büyülü gerçekçilik vb. modern anlatı tekniklerinden haberdar yazarlar tarafından kaleme alınan bu romanlarda, belirgin bir politik mesaj kaygısı ya da toplumcu bir perspektife sıkı sıkıya balılık söz konusu deildir. Modern hatta postmodern anlatı tekniklerini kullanmaktan çekinmeyen bu yazarlar, romanlarında Dersim 1938 sürecini trajik insanlık durumları balamında ele alır. Bu modern romanların en önemlilerinden biriSema Kaygusuz’un Yüzünde Bir Yer adlı eseridir. Kaygusuz, kendi babaannesinin hayatından yola çıkarak kaleme aldıı romanında, Dersim sürgünü bir babaanneden torununa miras kalan acıları, sürgünleri ve trajedileri; halk efsaneleriyle, mitolojik unsurlarla, dini figürlerle harmanlar ve ortaya renkli, eklektik, çoul, parçalı bir anlatı atmosferi çıkar. Kaygusuz, herhangi bir politik söyleme angaje olmadan sadece kıyımın, ölümün ve sürgünün bireyin iç dünyasında yarattıı travmaya; tarihi, dini, kültürel ve folklorik arka planıyla bakmaya çalıır. Modern anlatı tekniklerinden iç monolog ve iç diyalogu baarılı bir biçimde kullanan Kaygusuz, tercih ettii “II. Tekil Kii Anlatıcı” ile de hem roman kahramanın içsel dünyasındaki gelgitleri deifre eder hem de okurun Dersim trajedisi konusundaki tabularını sarsmaya çalıır. Böylece Dersim trajedisine dair hâlihazırda varlıını sürdüren egemen bellei sorunsallatırır ve evrensel insanlık durumlarına vurgu yapan, öfkeden ve nefretten uzak, insanların acılarını ajite etmeden anlatan, vicdani ve ortak duyarlılıklara seslenen modern bir anlatı oluturmayı baarır. Anahtar Sözcükler:Dersim Trajedisi, Sema Kaygusuz, Yüzünde Bir Yer, Modern Roman. Abstract Tragic events in Dersim during 1938, as well as they are a social, cultural, political, and research subject, are reflected in literature and art. Writers in different world views, literary intellects and styles attempt to narrate this painful process artistically. Especially in the 1970s, the vast majority of the novels referring to Dersim tragedy are the political and socialist-realist narratives. In the novels in which the foremost concern of the writer is giving political message, the basic elements of the art of fiction such as characters, the narrator, and the style are not paid much attention. Another example of the novels about Dersim tragedy is the modern novels in the avant-garde examples appearing as of the years of 2000. Among the these modern novels, one of the most important one is Sema Kaygusuz's Yüzünde Bir Yer. In her novel based on her grandmother’s life, Kaygusuz blends a Dersim-exiled grandmother’s pains, exiles and tragedies left to her grandson, using folk legends, mythological elements and religious figures, and consequently, a colorful, eclectic, plural, and partial atmosphere of narrative emerges. Kaygusuz, without engaging in any political discourse, only tries to see the trauma in the individual’s inner world caused by carnage, death and exile from a perspective • Yrd. Doç. Dr., YYÜ, Eitim Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Öretmenlii Bölümü.