KHOA HỌC KỸ THUẬT THỦY LỢI VÀ MÔI TRƯỜNG - SỐ 45 (6/2014) 18 NGHIÊN CỨU BIẾN ĐỘNG VÙNG CỬA SÔNG CÁI, NHA TRANG QUA CÁC TƯ LIỆU VIỄN THÁM (GIAI ĐOẠN 1999-2013) Nguyễn Thành Luân 1 , Nguyễn Hoàng Sơn 2 , Trần Thanh Tùng 3 Tóm tắt: Vịnh Nha Trang là một trong 29 vịnh đẹp nhất thế giới, đã và đang là trung tâm du lịch và dịch vụ đang có tốc độ tăng trưởng nhanh của tỉnh Khánh Hòa nói riêng và khu vực Nam Trung Bộ nói chung. Trước sự phát triển của hạ tầng, đô thị, các hoạt động của con người, các tác động biến đổi khí hậu, đã và đang làm cho cửa sông, bờ biển biến đổi phức tạp hơn. Bài báo này trình bày bức tranh thực trạng xói lở, bồi tụ cửa sông, bờ biển vịnh Nha Trang theo không gian và thời gian bằng công nghệ viễn thám và GIS. Với chuỗi ảnh Landsat [4] từ năm 1999 đến 2013 khu vực Nha Trang, cho kết quả phân tích, tính toán biến động đường bờ một cách chi tiết, cụ thể hơn. Kết quả nghiên cứu là cơ sở cho các nhà khoa học, các nhà quản lý tìm ra giải pháp khắc phục, có định hướng trong chiến lược bảo vệ bờ biển, quy hoạch tổng thể các công trình ven bờ biển vịnh Nha Trang nói riêng và Khánh Hòa nói chung. Từ khóa: DSAS, vi ễn thám, GIS, vịnh Nha Trang, cửa sông, bờ biển, bồi, xói I. MỞ ĐẦU 1 Vịnh Nha Trang kéo dài từ Bãi Tiên đến Sông Lô và từ bờ ra đảo Hòn Dung, đường bờ biển (kể cả các đảo) dài hơn 103 km. Đảo Hòn Lớn (Hòn Tre) là đảo lớn nhất, án ngữ phía đông vịnh. Phía đông nam vịnh l à một số đảo nhỏ nằm rải rác tạo thành một vành đai chắn sóng hướng đông và đông nam (tổng cộng 19 đảo). Chiều dài (song song dọc bờ) vào khoảng 16 km, chiều rộng (vuông góc với bờ) xấp xỉ 13 km. Vịnh thông với biển ngoài bằng hai cửa: cửa chính phía đông bắc, cửa nhỏ hơn phía đông nam. Nguồn nước ngọt chính đổ vào vịnh Nha Trang là từ Sông Cái. Sông Dinh (Ninh Hoà) chỉ tác động tại đầm Nha Phu, sông Tắc chỉ tác động khu vực phía nam vịnh (1). Nha Trang là một trong những vịnh đẹp nhất trên thế giới, là một trong những trung tâm du lịch, nghỉ dưỡng nổi tiếng trong nước và thế giới với nhiều cảnh quan xinh đẹp, nước biển trong xanh, nhiều hệ sinh thái điển hình nhất l à rạn san hô, nhiều bãi cát đẹp. Với ti êu chí du lịch biển trên thế giới hiện nay là: Sun, Sea, Sand (3S) thì vịnh Nha 1 Phòng Thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về động lực học sông biển, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam 2 Khoa Thủy văn và tài nguyên nước, Đại học Thủy lợi Hà Nội 3 Khoa Kỹ thuật biển, Đại học Thủy lợi Hà Nội Trang đều hội đủ các ti êu chí trên. NhaTrang có nhiều bãi biển đẹp, bãi biển dọc đường Trần Phú với chiều dài gần 7 km là bãi biển nổi tiếng nhất. Ngoài các bãi biển nhỏ trên các đảo xa bờ, Nha Trang còn có bãi tắm Hòn Chồng và dải ven biển từ Ba Làng đến Bãi Tiên có thể cải tạo thành các bãi tắm nhân tạo. Việc xác đị nh nguyên nhân biến động (xói lở, bồi tụ)bờ biển là vấn đề rất quan trọng cả trong nghiên cứu khoa học cũng như trong thực ti ễn. Tuy nhiên, đây là vấn đề rất phức t ạp liên quan t ới nhiều lĩnh vực nghiên cứu, thậm chí cả những quan niệm khác nhau. Để đánh giá đầy đủ các nguyên nhân hiện tượng xói lở, bồi tụ cửa sông bờ biển vịnh Nha Trang cần có một nghiên cứu chuyên sâu với các phương pháp nghiên cứu phù hợp và thời gian đủ dài. Trong phạm vi bài báo này, nhóm tác gi ả sử dụng phương pháp phân tích ảnh viễn thám qua các năm với việc sử dụng công cụ DSAS (6) để đánh giá diễn biến đường bờ theo thời gian. II. TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG 2.1. Phương pháp Bài báo sử dụng công cụ giải đoán ảnh viễn thám bằng phần mềm ENVI kết hợp phân tích tính toán biến động đường bờ bằng công cụ Landsat Toolbox (5) trong ArcGIS trên cơ sở