Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 10 Sayı: 52 Volume: 10 Issue: 52 Ekim 2017 October 2017 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 Doi Number: http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2017.1880 ŞEYH SİNÂN EFENDİ’NİN MANZUM TECVÎD TERCÜMESİ SHEIKH SINAN EFENDI’S VERSE TRANSLATAON OF TAJWID Mehmet GÜLER* Öz Klasik Türk edebiyatı incelendiğinde genel olarak dinî bir özelliğin bulunduğu görülür. Bu durum kaleme alınan hemen her eserde az veya çok oranda kendisini gösterir. Neredeyse hemen her eserde besmele, hamdele, salvele ifadelerinin yer aldığı yahut divan şairlerinin, divan tertib ederken eserlerine muhakkak Allah’ı ve Hz. Muhammed’i (sav.) övücü şiirlerle başlamayı âdet edindikleri fark edilir. Dahası Tevhîd, Münâcât, Na‘t, Hilye, Siyer, Kısas-ı Enbiya, Kırk Hadis, Yüz Hadis, Bin Hadis, Mevlid, Mi‘râc-nâme, Ramazan- nâme, Ferâiz-nâme, Esmâ-i Hüsnâ, Esmâ-i Nebî, Maktel ve Akaid-nâme gibi pek çok tür doğrudan İslam dini ve tarihiyle ilgilidir. Fakat edebiyatımızdaki dinî türler bunlarla sınırlı olmadığı gibi daha pek çok eserin incelenmeyi beklediği de bir gerçektir. Biz de bu makalede çok fazla bilinmeyen edebî ürünlerimizden olan manzum tecvidlere ait bir eseri incelemeyi ve edebiyat araştırmalarına küçük de olsa bir katkı sunmayı amaçladık. İncelememizin konusu olan bu eser, Şeyḫ Sinân Efendi’ye ait Cezerî’den yapılmış manzum bir tecvîd tercümesidir ve daha öncesinde üzerinde herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Çalışmada ilk olarak tecvid konusuna değinilmiş ardından Şeyḫ Sinân Efendi’nin hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilip eserin şekil ve muhteva özelliklerine geçilmiştir. Son olarak da eserin edisyon kritik metoduna göre yapılmış çeviriyazılı metni verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tecvîd, Şeyh Sinân Efendi, Manzum Tecvîd Tercümesi, Cezerî. Abstract Classical Turkish literature is examined, it is seen that there is a religious characteristic in general. This situation shows itself more or less in almost every literary work. It is noticed, that nearly every literary work contains the words "besmele, hamdele, salvele" or the divan poets are routinize to commence their works with praise poems for Allah and the Prophet Muhammad (sav.) when they form the divan. Moreover, many kinds such as Tawhid, Munacat, Na‘t, Hilye, Siyar, Kısas-ı Prophets, Forty hadith, Hundred hadith, Thousand hadith, Mawlid, Miraj-nâme, Ramadan-nâme, Feraiz-nâme, Esma-i Husna, Esma-i Nebi, Maktel ve Akaid-nâme are directly related to Islamic religion and history. But as the religious genres in our literature are not limited to these it is also true that many more literary works are waiting to be examined. In this article, we aimed to study a work that belongs to verse tecvids from our literary products which is unfamiliar and make a small contribution to literary researches. This literary work, which is the subject of our study, is a verse tecvid translation from Cezerî thats belongs to Sheikh Sinan Efendi and no work has been done before. In the study, firstly the tecvid issue was mentioned afterwards, information about the life and works of Sheikh Sinan Efendi was given and passed on to shape and content properties of literary work. Finally, transcriptional text based on the critical edition method of the literary work is given. Keywords: Tajwid, Sheikh Sinân Efendi, Verse Tajwid Translation, Cezerî. Giriş Tecvîd kelimesi cevvede fiilinden tef’îl vezninde bir masdardır (Ünlü, 2012: 37/Çetin , 2016: 77). Kaynaklara bakıldığında kelimenin sözlük anlamı olarak bir şeyi güzel yapmak (Devellioğlu, 2015: 1227), iyi etmek ve iyi söylemek (Ahterî-i Mustafa Efendi, 2009: 979), at[lar için] cevad olmak 1 (Mütercim Asım Efendi, 2013: 1394), bir nesneyi güzel eylemek ve hoşça yapmak (Mütercim Asım Efendi, 2013: 1394) gibi anlamlara geldiği görülmektedir. Kelimeye terim olarak bakıldığında ise bazı kaynaklarda tecvid için şu karşılıklar yer almaktadır: Tecvîd deyü her harfe sıfatdan hakkını ve müstahakkını virmege dirler (Eskicizâde, 1257 H/1841: 1b); Kur’ân-ı Kerim’i usulüne bağlı kalarak okuma ilmi (Devellioğlu, 2015: 1227); Kur’ân-ı Kerîm’i medd, kasr vesâ'ir kavâʻid-i kırâate riʻâyetle okumak ilmi (Sâmî, 2002: 382); bir metni kelimelerin çıkaklarını, vurgularını, uzunluk ve kısalıklarını belirterek usûlünce okuma (Ayverdi, 2010: 1219); Kur’an okumadaki kuralları gösteren ilim (Ayverdi, 2010: 1219); Kur’ân harflerinin mahrec ve sıfatlarının konu edildiği bir ilim (Çetin, * Yrd. Doç. Dr., Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, mehmet.guler@gop.edu.tr 1 Kelimenin bu anlamının daha iyi anlaşılması için yine aynı sözlükte geçen “cevâd” kelimesinin ilişkili anlamını da burada paylaşmayı uygun gördük. Cevâd: Eşkini ve deprenişi güzel soy ve yüğrük ata ıtlak olunur (Mütercim Asım Efendi, 2013: 1394). Eşkin: 1. Açık adımlarla hızlı yürüyen at, 2. Atın bu çeşit yürüyüşü (Dilçin, 1983: 86).