217 GAZELLERDE ÂŞIĞIN SEVGİ VE AŞKININ SAYGIYA DÖNÜŞMESİ Meheddin İSPİR * Giriş Klasik Türk şiirinde âşık, sevgiliden ayrı oluşun verdiği acıyı, sevgili- ye olan özlemin kendisi üzerindeki olumsuz etkileri, sevgiliye kavuşma arzusu ile kurguladığı hayalleri, sevgilinin kulu ve kölesi olması nede- niyle sevgiliden gelebilecek her türlü eziyete boyun eğişini ifade ederken sevgiliye karşı saygınlığını hep korur. Sevgiliden gelecek iyilik de kötü- lük de onun kabulüdür. Sevgiliye karşı yer yer sitem olsa da isyan yok- tur. Sabır ve tahammül âşığın dayanağıdır. Gönlü hasta olan âşık, bu hastal ığın ilacının sevgilide olduğunu bilir, sevgiliye seslenişte saygınlı- ğından ödün vermez. Âşık için asıl olan sevgilinin ilgisini kazanmaktır. Bu ilgiyi kazanmada âşık kendini aşk ateşiyle olgunlaştırır. Olgun ve iyi bir âşık da sevgiliye boyun eğer ondan gelecek zulme dahi başkaldır- maz. Âşığın sevgi ve aşkı saygıya dönüşür. Sevgi ve aşk ile oluşan saygı ise kalıcı hâle gelir. Âşığın sevgiliye duyduğu ilgi, sevgi ve aşk, âşığı sevgili karşısında aciz, çaresiz ve köle konumuna düşürür. Aşkın çaresizliği ile âşık, sevgi- liye olan bağlılığını artırır ve sevgilinin yeteneğine, güzelliğine, konu- muna ve yaşadığı yere saygı duymaya başlar. Bu saygı âşığın gönlünün olgunlaşmasına, sadık âşık olmasına, iyi bir âşık olmasına yol açar. Âşık, sevgiliye olan saygısını derinleştirerek saygıyı kalıcı hale getirir. Ayrılı- ğın acısı ile yanan âşık, kavuşma özlemiyle sevgilinin kapısında hep saygı ile bekler. Gazellerde âşığın sevgiliye karşı oluşturduğu saygı, onun duyguları- nın söze yansıması olarak ortaya çıkar. Sevgili karşısında kul olan, can veren, ölen, kendini feda eden, kurban olan, sevgilinin eşiğine varan orada bekleyen âşık için artık sevgiliye olan saygı kalıcı hale gelmi ş olur. Saygı, varlıklar arasındaki doğal dengenin korunması ve sürdürül- mesinde yaratılıştan gelen yaşam zorunluluğunun kendi kuralları içeri- sinde belirleyici olan duygu ve hareket biçimleridir. İnsan için saygı ise, insanın yaratıcıya, kâinata, diğer varlıklara ve insana karşı kendi yaratı- * Doç. Dr., Erzurum Teknik Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü (Erzurum, Türkiye), meheddin.ispir@erzurum.edu.tr, ORCID ID: 0000-0002-7330-342X.