Sosyal Hizmet Perspektifnde İnsan Hakları ve Çocuk Mehmet GEDİK 1 GİRİŞ Sosyal hizmet, insan ve toplumların dinamik değişimlerini “kronosistem (chronosystem)” zamanlaması dahilinde ele alan ve tüm bu değişimleri mikro, mezzo ve makro düzey çözümler üreten akademik bir disiplindir (Gedik, 2021: 27). Aynı zamanda sosyal hizmet; “politik bir varoluş” (Thompson, 2016, s.35) ve Evrensel Temel İnsan Hakları, anayasa ve yasalar ile özdeşleştirilen mesleki bir yaklaşımdır. Özellikle ikinci dünya savaşı sonrasın dünya genelinde dikkatlerin yoğunlaştığı “İnsan hakları” konuları; her insanın onur/haysiyet ve değer taşıdığı, yaşama, gelişme vb. haklara sahip olduğu, evrensel içerikler barındırdığı gerçeğiyle önem kazanmıştır. İnsan hakları; sosyal hizmeti içinde barındırdığı gibi, sosyal hizmetin de insan hakları ile oldukça özdeştirilen bir disiplin olarak kabul görülmesi sosyal hizmetin kutsal bir değer taşıdığı algısını oldukça pekiştirmiştir. Bu bağlamda spesifik bir alan olarak karşımıza çıkan “çocuk hakları” gerek sosyal hizmet ve gerekse temel insan hakları perspektifinde ele alınması önem arz etmektedir. Her çocuk Evrensel Temel İnsan Hakları bağlamında eşit ve ortak haklara sahiptir. Çocuk haklarının ihlali noktasında belli yaptırımlar ile karşı karşıya kalınacağı hususları anlaşma metinlerinde dikkat çekilen hususlar olduğu görülmektedir. Dünya Sağlık Örgütü ̈ (World Health Oranization-WHO) tarafından çocuk kavramının tanımı; henüz 18 yaşına ulaşmamış bireyleri kapsadığının altı çizilmektedir (WHO, 2006). Çocuk haklarının içeriğini oluşturan ve çocuk hak ihlalleri sorunların çözümü sosyal hizmet perspektifinde mesleki yaklaşımlar üzerinden ele alınmasının gerekliliği birçok kaynaklarda belirtilmiştir. Her çocuk ülke, din, dil, kültür, soy, etnik kökenlik fark etmeksizin yaşama ve gelişme hakkı gibi özel haklara sahiptir. Çocuk haklarının içeriğini oluşturan her bir maddenin çocuk sorunların çözümü açısından önem arz etmektedir. Örneğin çocukların, Sanayi Devrimi sonrasında ağır işlerde çalıştırılması ve ekonomik gelir sağlayan sermaye 1 Dr. Öğr. Üyesi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sosyal Hizmet Bölümü, mehmet.gedik@izu. edu.tr, ORCID: 0000-0003-2421-5092