ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ Nr 286 Ekonomia i Nauki Humanistyczne z. 19 (3/2012) 2012 Adam LASKA 1 NARODOWY RUCH ROBOTNICZY WOBEC KONSTYTUCJI KWIETNIOWEJ I WYBORÓW PARLAMENTARNYCH W 1935 ROKU W artykule przedstawiono działalność narodowego ruchu robotniczego (NRR) w połowie lat trzydziestych XX w. W okresie tym organizacja polityczna (Narodowa Partia Robotnicza – NPR) i zawodowa (Zjednoczenie Zawodowe Polskie – ZZP) NRR była uczestnikiem ostrych walk politycznych związanych z opracowywaniem nowej konstytucji, nowej ordynacji wyborczej i wyborami parlamentarnymi w 1935 r. stanowiącymi podstawę funkcjonowania niedemokratycznego systemu rządów w Polsce. Opowiedzenie się NPR za wartościami demokratycznymi i stanięcie w opozycji do rządów piłsudczykowskich doprowadziło do zerwania więzi organizacyjnej z ZZP i rozpadu NRR. Słowa kluczowe: Narodowa Partia Robotnicza, Zjednoczenie Zawodowe Polskie, system polityczny, polska polityka 1918-1939. 1. WPROWADZENIE Narodowy ruch robotniczy (NRR) formował się jako samodzielna siła społeczno- polityczna w okresie powstawania niepodległej Polski. Powstał jako konglomerat organizacji politycznych, związkowych, kulturalno-oświatowych, kobiecych i młodzieżowych, które w oparciu na zasadach demokratycznych i na republikańskim ustroju państwa chciały walczyć o polepszenie życia warstwy robotniczej. W działalności silnie akcentowały swą odrębność od innych odłamów ruchu robotniczego, czyli socjalistycznego, chrześcijańsko-społecznego i komunistycznego. Podstawa programowa NRR była kształtowana na założeniach ewolucyjno- reformistycznych z silnym akcentowaniem solidaryzmu społecznego, który jednak przyjmowano na zasadzie ogólnych dyrektyw wypływających z przesłania samej idei bez wchodzenia w głębsze niuanse różnorodnych jego ujęć i szkół 2 . W działalności politycznej naturalną platformą działania dla NRR był parlament , w którym w okresie przed majem 1926 r. Narodowa Partia Robotnicza (NPR) miała kilkunasto- lub kilkudziesięcioosobową reprezentację, a także politycy NPR uczestniczyli jako ministrowie w kilku rządach koalicyjnych. Sytuacja zmieniła się po zamachu majowym i dojściu do władzy obozu sanacyjnego. W obliczu represyjnych działań ze strony obozu rządzącego zarówno NPR, jak i Zjednoczenie Zawodowe Polskie (ZZP) zaczęły tracić zaplecze społeczne. Mimo to NPR trwale opowiedziała się za stanięciem w obozie stronnictw opozycyjnych zwłaszcza w sytuacji kształtowania się Centrolewu, a następnie wydarzeń związanych z procesem brzeski m. 1 Dr Adam Laska, Zakład Nauk Humanistycznych, Wydział Zarządzania, Politechnika Rzeszowska. 2 A. Laska, Narodowa Partia Robotnicza 1920–1937. Studia z dziejów ruchów społecznych w Drugiej Rzeczypospolitej, FOSZE, Rzeszów 2004, s. 152–154.